ทอนซิล (Palatine Tonsils) คืออะไร? หน้าที่และโครงสร้าง

สรุปใจความสำคัญ

ทอนซิลเป็นส่วนหนึ่งของ Waldeyer's ring ซึ่งทำหน้าที่เป็นด่านหน้าของระบบภูมิคุ้มกันในทางเดินหายใจและทางเดินอาหาร
เส้นประสาท glossopharyngeal เป็นเส้นประสาทหลักที่เลี้ยงทอนซิลและส่งความรู้สึกจากส่วนหลังของลิ้น
ทอนซิลมีร่อง (crypts) ประมาณ 15 ร่อง เพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวในการดักจับและตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอม

ทอนซิล (Palatine Tonsils) หรือที่เรียกกันทั่วไปว่าต่อมทอนซิล คือเนื้อเยื่อน้ำเหลืองที่ตั้งอยู่บริเวณด้านหลังของลำคอทั้งสองข้างในมนุษย์และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม โดยปกติจะมีลักษณะเป็นก้อนเนื้อสีชมพู ซึ่งหากมีลักษณะเป็นก้อนสีขาวนั้น มักเกิดจากการอักเสบหรือติดเชื้อ ซึ่งจะมีอาการร่วมกับมีหนอง (exudates) และอาการบวมอย่างรุนแรง

โครงสร้างของทอนซิล

ทอนซิลตั้งอยู่บริเวณช่องว่างระหว่างส่วนโค้งของเพดานอ่อน (palatoglossal arch และ palatopharyngeal arch) โดยเป็นส่วนหนึ่งของ Mucosa-associated lymphoid tissue (MALT) ซึ่งทำหน้าที่ปกป้องร่างกายจากสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางเดินหายใจส่วนบนและทางเดินอาหาร

ทอนซิลเป็นส่วนหนึ่งของ Waldeyer's ring ซึ่งประกอบด้วยต่อมอะดีนอยด์ (adenoid), ต่อมทอนซิลในท่อ (tubal tonsils), ต่อมทอนซิลเพดาน (palatine tonsils) และต่อมทอนซิลลิ้น (lingual tonsils)

โครงสร้างของต่อมทอนซิล — ตำแหน่งและลักษณะของต่อมทอนซิลในลำคอ

ระบบเลือดและเส้นประสาท

เส้นประสาทที่มาเลี้ยงทอนซิลมาจากส่วน maxillary division ของเส้นประสาท trigeminal และเส้นประสาท glossopharyngeal ซึ่งเส้นประสาท glossopharyngeal นี้มีความสำคัญมาก เนื่องจากทำหน้าที่ส่งความรู้สึกและรสชาติจากส่วนหลังของลิ้น หากเส้นประสาทนี้ได้รับความเสียหายระหว่างการผ่าตัดทอนซิล (tonsillectomy) อาจส่งผลให้การรับรสและการรับความรู้สึกที่ส่วนหลังของลิ้นลดลงหรือสูญเสียไป

ร่องทอนซิล (Tonsillar Crypts)

ทอนซิลประกอบด้วยร่องลึกประมาณ 15 ร่อง ซึ่งช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวภายในให้มากขึ้น โดยภายในทอนซิลมีส่วนประกอบของเนื้อเยื่อน้ำเหลือง 4 ส่วนที่ส่งผลต่อการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ได้แก่ epithelium ของร่องทอนซิล, พื้นที่ extrafollicular, mantle zones ของ lymphoid follicles และ follicular germinal centers

หน้าที่ของทอนซิล

ภูมิคุ้มกันเฉพาะที่

ทอนซิลมีหน้าที่สำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกัน โดยเซลล์ B (B cells) ในทอนซิลสามารถพัฒนาเพื่อผลิตแอนติบอดี (immunoglobulin) ทั้ง 5 ชนิดหลัก เพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค เช่น Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus และเชื้อ E. coli นอกจากนี้ยังมีเซลล์ T (T-cells) ที่ตอบสนองต่อการติดเชื้อตามธรรมชาติได้ดีกว่าการฉีดวัคซีนในบางกรณี

การทำงานของไซโตไกน์ (Cytokine Action)

ไซโตไกน์คือโปรตีนที่ควบคุมการทำงานของเซลล์เป้าหมาย ซึ่งส่งผลต่อการแบ่งตัว การเติบโต และการตายของเซลล์ ทอนซิลเป็นอวัยวะภูมิคุ้มกันที่ทำงานอย่างแข็งขัน โดยมีการผลิตไซโตไกน์ทั้งชนิด Th1 และ Th2 ซึ่งมีความสำคัญในการต่อสู้กับกลยุทธ์การป้องกันตัวของจุลชีพ

ทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis)

ทอนซิลอักเสบคือการอักเสบของต่อมทอนซิล ซึ่งมักจะทำให้เกิดอาการเจ็บคอและมีไข้ ในกรณีที่เป็นเรื้อรังหรือเป็นบ่อยครั้ง แพทย์อาจพิจารณาให้ทำการผ่าตัดเอาทอนซิลออก (tonsillectomy)

คำถามที่พบบ่อย

ทอนซิลอักเสบมีอาการอย่างไร?

อาการทั่วไปคือเจ็บคอ มีไข้ และในกรณีที่ติดเชื้อรุนแรง ต่อมทอนซิลอาจมีลักษณะบวมและมีจุดสีขาวหรือหนอง (exudates) ปรากฏขึ้น

การผ่าตัดทอนซิลส่งผลกระทบต่อร่างกายอย่างไร?

การผ่าตัดทอนซิล (tonsillectomy) อาจส่งผลให้เกิดความเสี่ยงในการได้รับความเสียหายต่อเส้นประสาท glossopharyngeal ซึ่งอาจทำให้การรับรสที่ส่วนหลังของลิ้นลดลง

ทอนซิลมีหน้าที่อะไรในร่างกาย?

ทอนซิลมีหน้าที่เป็นเนื้อเยื่อน้ำเหลืองที่ช่วยดักจับสิ่งแปลกปลอมและเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางปากและจมูก เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะที่