เภสัชศาสตร์ ศาสตร์และศิลป์แห่งการใช้ยาอย่างปลอดภัย

เภสัชศาสตร์ (Pharmacy) คือศาสตร์และวิชาชีพที่ครอบคลุมตั้งแต่การค้นพบ การผลิต การเตรียม การจ่ายยา การทบทวน และการติดตามผลการใช้ยา โดยมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อให้ผู้ป่วยได้รับยาที่มีคุณภาพ มีประสิทธิภาพ มีราคาที่เหมาะสม และมีความปลอดภัยสูงสุดในการรักษา

เภสัชศาสตร์เป็นวิทยาศาสตร์แบบสหวิทยาการที่เชื่อมโยงระหว่างวิทยาศาสตร์สุขภาพ (Health Sciences) วิทยาศาสตร์เภสัชกรรม (Pharmaceutical Sciences) และวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ (Natural Sciences) ในปัจจุบัน บทบาทของวิชาชีพเภสัชกรรมได้เปลี่ยนผ่านจากการเน้นการเตรียมยา (Compounding) ไปสู่การบริบาลทางเภสัชกรรม (Pharmaceutical Care) ซึ่งเน้นการดูแลผู้ป่วยในเชิงคลินิกมากขึ้น เนื่องจากยาในปัจจุบันส่วนใหญ่ถูกผลิตในระดับอุตสาหกรรม

ขอบเขตและรูปแบบการปฏิบัติงานทางเภสัชกรรม

การปฏิบัติงานทางเภสัชกรรมสามารถแบ่งออกเป็นสองรูปแบบหลักตามสถานที่ปฏิบัติงาน ได้แก่:

• เภสัชกรรมชุมชน (Community Pharmacy): การปฏิบัติงานในร้านยาหรือสถานพยาบาลในชุมชน เพื่อให้คำปรึกษาและจ่ายยาแก่ประชาชนทั่วไป
• เภสัชกรรมสถาบัน (Institutional Pharmacy): การปฏิบัติงานในโรงพยาบาลหรือสถานดูแลผู้ป่วย ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับการจัดการคลังยาและการจ่ายยาในระบบโรงพยาบาล

การดูแลผู้ป่วยโดยตรงทั้งในชุมชนและสถาบันเรียกว่า เภสัชกรรมคลินิก (Clinical Pharmacy) ซึ่งครอบคลุมบริการสมัยใหม่ เช่น การทบทวนความเหมาะสมของยา การให้ข้อมูลด้านยา และการให้คำปรึกษาแก่ผู้ป่วยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา

สาขาวิชาในทางเภสัชศาสตร์

เภสัชศาสตร์ประกอบด้วยหลายสาขาวิชาที่ทำงานประสานกันเพื่อนำไปสู่การรักษาที่มีประสิทธิภาพ:

บุคลากรทางเภสัชกรรม

เภสัชกร (Pharmacists)

เภสัชกรคือผู้เชี่ยวชาญด้านยาที่ผ่านการศึกษาและฝึกอบรมเฉพาะทาง มีหน้าที่ให้คำแนะนำและจัดการการใช้ยาเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ทางสุขภาพที่ดีที่สุดแก่ผู้ป่วย ในบางประเทศ เช่น แคนาดาและออสเตรเลีย เภสัชกรอาจมีอำนาจในการสั่งยาหรือปรับเปลี่ยนขนาดยา รวมถึงการฉีดวัคซีน

เจ้าหน้าที่สนับสนุนทางเภสัชกรรม (Pharmacy Support Staff)

ผู้ช่วยเภสัชกรหรือช่างเทคนิคทางเภสัชกรรม (Pharmacy Technicians) ทำหน้าที่สนับสนุนการทำงานของเภสัชกรในด้านต่างๆ เช่น การจัดเตรียมยาตามใบสั่งยา และการจัดการคลังยา เพื่อให้เภสัชกรสามารถมุ่งเน้นไปที่การบริบาลทางเภสัชกรรมคลินิกได้มากขึ้น