การเชื่อมต่อระหว่างระบบหลอดเลือดพอร์ทัลและเวนาคาวา

การเชื่อมต่อระหว่างระบบหลอดเลือดพอร์ทัลและเวนาคาวา (Portacaval anastomosis) คือการเชื่อมต่อของหลอดเลือดดำที่เกิดขึ้นระหว่างระบบไหลเวียนโลหิตพอร์ทัล (Portal circulation) และหลอดเลือดดำเวนาคาวา (Vena cava) ซึ่งถือเป็นรูปแบบหนึ่งของการเชื่อมต่อระหว่างระบบพอร์ทัลและระบบไหลเวียนโลหิตทั่วร่างกาย (Portosystemic anastomosis) โดยทำหน้าที่เป็นเส้นทางสำรองให้เลือดสามารถไหลจากระบบพอร์ทัลเข้าสู่ระบบไหลเวียนโลหิตส่วนกลางได้ในกรณีที่เกิดการอุดตันในระบบพอร์ทัล

กลไกและตำแหน่งที่เกิดการเชื่อมต่อ

โดยปกติแล้ว เลือดจากอวัยวะในช่องท้องจะไหลผ่านหลอดเลือดดำพอร์ทัลเข้าสู่ตับ แต่เมื่อเกิดการอุดตันหรือมีความต้านทานการไหลของเลือดในตับสูงขึ้น ร่างกายจะใช้เส้นทางเชื่อมต่อทางเลือกเพื่อส่งเลือดกลับเข้าสู่หัวใจผ่านทางหลอดเลือดดำเวนาคาวา ตำแหน่งสำคัญที่มักเกิดการเชื่อมต่อและอาจส่งผลเสียต่อร่างกาย ได้แก่:

• ส่วนปลายของหลอดอาหาร: การเชื่อมต่อระหว่างหลอดเลือดดำพอร์ทัลและหลอดเลือดดำระบบร่างกายในบริเวณนี้
• ส่วนบนของเรคตัม (Rectum): บริเวณส่วนปลายของทางเดินอาหารที่เชื่อมต่อกับระบบไหลเวียนโลหิตส่วนกลาง
• บริเวณผิวตับ (Bare area of the liver): จุดที่ตับสัมผัสกับกะบังลม
• ผนังช่องท้องด้านหลัง: บริเวณที่ทางเดินอาหารส่วนหลังสัมผัสกับผนังช่องท้อง

ผลกระทบจากภาวะความดันพอร์ทัลสูง

ในสภาวะปกติ การเชื่อมต่อเหล่านี้อาจไม่มีนัยสำคัญทางคลินิก แต่ในผู้ป่วยที่มีภาวะความดันพอร์ทัลสูง (Portal hypertension) เช่น ผู้ป่วยโรคตับแข็ง (Cirrhosis) เลือดจะไม่สามารถไหลผ่านตับได้ตามปกติ ทำให้เลือดไหลย้อนกลับเข้าสู่หลอดเลือดเชื่อมต่อเหล่านี้ ส่งผลให้หลอดเลือดเกิดการขยายตัว (Venous dilatations) ซึ่งนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย ได้แก่:

• หลอดเลือดดำในหลอดอาหารโป่งพอง (Esophageal varices): ซึ่งเสี่ยงต่อการแตกและทำให้เกิดการตกเลือดในทางเดินอาหารอย่างรุนแรง
• หลอดเลือดดำในทวารหนักโป่งพอง (Anorectal varices): การขยายตัวของหลอดเลือดบริเวณส่วนปลายของลำไส้ใหญ่
• Caput medusae: การขยายตัวของหลอดเลือดดำบริเวณผนังหน้าท้องรอบสะดือ ทำให้เห็นเป็นเส้นเลือดโป่งพองคล้ายหัวเมดูซ่า

ความแตกต่างระหว่างการเชื่อมต่อตามธรรมชาติและการผ่าตัด

ในทางการแพทย์ คำว่า Portacaval anastomosis อาจถูกใช้เรียกทั้งการเชื่อมต่อที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติของร่างกายเพื่อตอบสนองต่อพยาธิสภาพ และการสร้างทางเชื่อมต่อด้วยการผ่าตัด (Portacaval shunt) เพื่อลดความดันในระบบพอร์ทัลและป้องกันการตกเลือดจากหลอดเลือดโป่งพอง