งูเถาโบราณ (Proahaetulla)

งูเถาโบราณ (ชื่อวิทยาศาสตร์: Proahaetulla) เป็นสกุลของงูเถาที่มีเพียงชนิดเดียว (monotypic genus) ในวงศ์ Colubridae โดยมีชนิดเดียวคือ Proahaetulla antiqua หรือที่รู้จักในชื่อ งูเถาเกล็ดสัน (keeled vine snake) ซึ่งเป็นสัตว์ถิ่นเดียว (endemic) ที่พบได้เฉพาะในบริเวณเทือกเขาฆัตตะตะวันตก (Western Ghats) ของประเทศอินเดีย โดยอาศัยอยู่ในป่าดิบเขาทางตอนใต้ของเทือกเขาดังกล่าว

การค้นพบและการระบุชนิด

งูชนิดนี้ถูกค้นพบครั้งแรกในปี พ.ศ. 2554 (ค.ศ. 2011) ในบริเวณเนินเขาอากัสตยมาไล (Agasthyamalai Hills) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ในรัฐทมิฬนาดูและรัฐเกรละ ในช่วงแรกนักวิทยาศาสตร์สันนิษฐานว่ามันเป็นชนิดใหม่ในสกุล Ahaetulla เนื่องจากมีลักษณะภายนอกคล้ายคลึงกับ Ahaetulla dispar อย่างมาก อย่างไรก็ตาม ผลการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมพบว่าสายพันธุ์นี้มีความแตกต่างทางพันธุกรรมอย่างมีนัยสำคัญจากสมาชิกทุกชนิดในสกุล Ahaetulla จึงนำไปสู่การจัดกลุ่มให้อยู่ในสกุลใหม่ของตนเอง โดยมีการบรรยายลักษณะทางอนุกรมวิธานอย่างเป็นทางการทั้งในระดับสกุลและชนิดในปี พ.ศ. 2562 (ค.ศ. 2019)

ที่มาของชื่อ

ชื่อสกุล Proahaetulla สื่อถึงการแยกตัวออกมาเป็นกลุ่มแรก ๆ จากสกุล Ahaetulla ส่วนชื่อชนิด antiqua มาจากภาษาละตินที่แปลว่า "โบราณ" (antique หรือ old) เพื่อสะท้อนถึงระยะเวลาการแยกตัวทางวิวัฒนาการที่ยาวนานของงูสายพันธุ์นี้

อนุกรมวิธานและวิวัฒนาการ

ในทางอนุกรมวิธาน Proahaetulla ถูกจัดให้เป็นกลุ่มพี่น้อง (sister taxon) ของสกุล Ahaetulla โดยคาดการณ์ว่ามีการแยกสายวิวัฒนาการออกจากกันเมื่อประมาณ 26.57 ล้านปีก่อน ในช่วงยุคโอลิโกซีนตอนกลาง (mid-Oligocene) ด้วยเหตุนี้ Proahaetulla จึงอาจเป็นหนึ่งในสายวิวัฒนาการแบบชนิดเดียวที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังคงหลงเหลืออยู่ในเทือกเขาฆัตตะตะวันตก

นอกจากนี้ Proahaetulla ยังเป็นสกุลของงูที่แยกตัวออกมาอย่างชัดเจนสกุลแรกในรอบกว่าหนึ่งศตวรรษที่ถูกบรรยายลักษณะจากเทือกเขาฆัตตะตะวันตก ซึ่งแตกต่างจากการจัดประเภทงูอินเดียหลายชนิดในอดีตที่มักเป็นการย้ายชนิดจากสกุลหนึ่งไปอีกสกุลหนึ่ง แต่ Proahaetulla เป็นการค้นพบสกุลใหม่โดยสมบูรณ์ ซึ่งมีความเป็นไปได้ว่าไม่เคยถูกบันทึกในทางวิทยาศาสตร์มาก่อนการบรรยายลักษณะครั้งนี้

งูชนิดนี้จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Ahaetuliinae โดยมีความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการใกล้ชิดกับงูเถาในสกุล Ahaetulla, Dryophiops และ Dendrelaphis

ลักษณะทางกายภาพ

Proahaetulla antiqua มีลำตัวสีเขียวสดใส ส่วนท้องมีสีเขียวอ่อนหรือสีเหลืองครีม และมีแถบสีเหลืองครีมตามแนวท้อง ลำตัวมีความเรียวยาวมากและมีการบีบแบนทางด้านข้างบางส่วน ตัวอย่างต้นแบบ (holotype) มีความยาวรวม 111.3 เซนติเมตร (43.8 นิ้ว)

ลักษณะเด่นอื่น ๆ ได้แก่ ส่วนปลายจมูกที่แหลม และการมองเห็นแบบเกือบจะเป็นสองตา (near-binocular vision) โดยมีรูม่านตาเป็นรูปวงรีแนวนอน ซึ่งลักษณะเหล่านี้ทำให้มันมีความคล้ายคลึงกับ Ahaetulla dispar อย่างมาก

การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่

งูเถาโบราณเป็นสัตว์ที่ออกหากินเวลากลางวัน (diurnal) และอาศัยอยู่บนต้นไม้ (arboreal) พบได้ในป่าดิบเขาที่มีระดับความสูงสูงในพื้นที่ตอนใต้สุดของเทือกเขาฆัตตะตะวันตก