พรรครัฐบาล บทบาท หน้าที่ และประเภทของพรรคการเมืองที่บริหารประเทศ

ในระบบการปกครองแบบประชาธิปไตย ไม่ว่าจะเป็นระบบรัฐสภาหรือระบบประธานาธิบดี พรรครัฐบาล (Ruling Party) หรือพรรคที่บริหารประเทศ คือพรรคการเมืองหรือกลุ่มพันธมิตรพรรคการเมืองที่ครองเสียงส่วนใหญ่ในรัฐสภา หรือเป็นผู้ถือครองอำนาจในฝ่ายบริหาร ซึ่งมีหน้าที่หลักในการบริหารกิจการของรัฐหลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการเลือกตั้ง

ลักษณะของพรรครัฐบาลในระบบต่างๆ

บทบาทของพรรครัฐบาลจะแตกต่างกันไปตามระบบการปกครองของแต่ละประเทศ ดังนี้:

1. ระบบรัฐสภา (Parliamentary System)

ในประเทศส่วนใหญ่ที่เป็นสมาชิกเครือจักรภพ หรือสาธารณรัฐบางแห่ง พรรครัฐบาลคือพรรคที่ได้รับเสียงข้างมากในสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งจะส่งผลให้พรรคนั้นสามารถควบคุมทั้งฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหารได้ ทำให้ไม่มีโอกาสที่พรรคฝ่ายค้านจะเข้าควบคุมฝ่ายบริหารได้ในเวลาเดียวกัน

2. ระบบประธานาธิบดี (Presidential System)

ในระบบแบบสหรัฐอเมริกา พรรคของประธานาธิบดี (ซึ่งเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร) ไม่จำเป็นต้องครองเสียงข้างมากในสภานิติบัญญัติเสมอไป ซึ่งอาจนำไปสู่สภาวะที่เรียกว่า รัฐบาลแบ่งแยก (Divided Government) ที่ฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติมาจากคนละพรรคกัน

3. ระบบพรรคการเมืองเดียว (One-party State)

คำว่าพรรครัฐบาลยังถูกใช้เพื่ออธิบายพรรคการเมืองในรัฐที่ปกครองโดยพรรคเดียว เช่น พรรคคอมมิวนิสต์จีนในสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งมีอำนาจเบ็ดเสร็จในการบริหารประเทศ

อุดมการณ์และประเภทของพรรคการเมือง

พรรคการเมืองที่ก้าวขึ้นมาเป็นรัฐบาลมักจะมีอุดมการณ์ที่แตกต่างกัน ซึ่งสามารถแบ่งกว้างๆ ได้ดังนี้:

• แนวคิดทางปีกการเมือง: ตั้งแต่ซ้ายจัด (Far-left), ซ้าย (Left-wing), กลางซ้าย (Centre-left), สายกลาง (Centre), กลางขวา (Centre-right), ขวา (Right-wing) ไปจนถึงขวาจัด (Far-right)
• อุดมการณ์หลัก: เช่น เสรีนิยม (Liberalism), อนุรักษนิยม (Conservatism), สังคมนิยม (Socialism), คอมมิวนิสต์ (Communism), และการเมืองสีเขียว (Green politics)
• รูปแบบการรวมตัว: พรรคแบบครอบจักรวาล (Catch-all party) ที่พยายามดึงดูดผู้มีสิทธิเลือกตั้งทุกกลุ่ม หรือพรรคเฉพาะประเด็น (Single-issue party)

การจัดตั้งรัฐบาลและพันธมิตรทางการเมือง

ในกรณีที่ไม่มีพรรคใดได้เสียงข้างมากเด็ดขาด มักจะมีการสร้าง รัฐบาลผสม (Coalition Government) ซึ่งเป็นการรวมตัวกันของหลายพรรคเพื่อให้มีเสียงเพียงพอในการบริหารประเทศ หรือการทำข้อตกลงสนับสนุน (Confidence and Supply) เพื่อให้รัฐบาลสามารถผ่านกฎหมายสำคัญและงบประมาณได้