ลักษณะทางเพศ ความแตกต่างทางชีวภาพและกายภาพในสิ่งมีชีวิต

ลักษณะทางเพศ คือ ลักษณะทางกายภาพของสิ่งมีชีวิต (โดยเฉพาะในสิ่งมีชีวิตที่มีความแตกต่างทางเพศ หรือ Sexual Dimorphism) ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้หรือเป็นผลมาจากปัจจัยทางเพศทางชีวภาพ ลักษณะเหล่านี้แบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ ลักษณะทางเพศขั้นปฐมภูมิ และ ลักษณะทางเพศขั้นทุติยภูมิ

ลักษณะทางเพศในมนุษย์

ในมนุษย์ อวัยวะเพศหรือลักษณะทางเพศขั้นปฐมภูมิ คือสิ่งที่บุคคลมีมาตั้งแต่กำเนิด ซึ่งแตกต่างจากลักษณะทางเพศขั้นทุติยภูมิที่จะพัฒนาขึ้นในภายหลัง โดยปกติจะเกิดขึ้นในช่วงวัยเจริญพันธุ์ (Puberty)

การพัฒนาของลักษณะทั้งสองประเภทถูกควบคุมโดยฮอร์โมนเพศที่ร่างกายผลิตขึ้น หลังจากระยะตัวอ่อน ซึ่งการมีอยู่หรือไม่มีของโครโมโซม Y และ/หรือ ยีน SRY จะเป็นตัวกำหนดการพัฒนาเบื้องต้น

ลักษณะทางเพศขั้นปฐมภูมิ

• เพศชาย: ได้แก่ องคชาต, ถุงอัณฑะ และความสามารถในการหลั่งน้ำอสุจิเมื่อโตเต็มวัย
• เพศหญิง: ได้แก่ อวัยวะเพศภายนอก (Vulva), ช่องคลอด, มดลูก, ท่อนำไข่, ปากมดลูก รวมถึงความสามารถในการมีประจำเดือนและให้กำเนิดบุตรเมื่อโตเต็มวัย

ฮอร์โมนที่ควบคุมการแยกเพศ

ฮอร์โมนที่มีบทบาทสำคัญในการแสดงออกถึงความแตกต่างทางเพศในมนุษย์ ได้แก่:

• เอสโตรเจน (Estrogens): เช่น เอสตราดิออล (Estradiol)
• โปรเจสโตเจน (Progestogens): เช่น โปรเจสเตอโรน (Progesterone)
• แอนโดรเจน (Androgens): เช่น เทสโทสเตอโรน (Testosterone)

ลักษณะทางเพศในสิ่งมีชีวิตอื่นๆ

ในสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและพืช สิ่งมีชีวิตที่มีสองเพศในตัวเดียว (Hermaphrodites) ซึ่งมีอวัยวะสืบพันธุ์ทั้งเพศผู้และเพศเมียในเวลาเดียวกันหรือในช่วงวงจรชีวิต เป็นเรื่องปกติและพบได้บ่อย

ในสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ประเภทอื่นๆ เช่น กลุ่มเห็ดรา (Basidiomycota) ลักษณะทางเพศอาจมีความซับซ้อนกว่ามาก และอาจมีมากกว่าสองเพศ

ลักษณะทางเพศขั้นทุติยภูมิในสัตว์

ลักษณะทางเพศขั้นทุติยภูมิในสัตว์ที่ไม่ใช่มนุษย์มักปรากฏให้เห็นเด่นชัดเพื่อการดึงดูดคู่หรือการแข่งขัน เช่น:

• แผงคอของสิงโตตัวผู้
• ขนหางที่ยาวและสวยงามของนกยูงตัวผู้
• งาของนาร์วาลตัวผู้
• จมูกที่ขยายใหญ่ในแมวน้ำช้างตัวผู้และลิงจมูกยาวตัวผู้
• สีสันที่สดใสบริเวณใบหน้าและก้นของลิงแมนดริลตัวผู้
• เขาในแพะและแอนทิโลปหลายชนิด