เขตชารูร์-ดาราลาแยซ

เขตชารูร์-ดาราลาแยซ (Sharur-Daralayaz uezd) เป็นหน่วยการปกครองระดับเขต (uezd) ของจังหวัดเอริวาน (Erivan Governorate) ภายใต้การปกครองของอุปราชคอเคซัสแห่งจักรวรรดิรัสเซีย พื้นที่ของเขตนี้ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดวายอตส์ดซอร์ (Vayots Dzor) ในประเทศอาร์เมเนียปัจจุบัน และเขตชารูร์ (Sharur District) ในดินแดนนาคีเชวัน (Nakhchivan) ซึ่งเป็นดินแดนแยกตัวของประเทศอาเซอร์ไบจานในปัจจุบัน

ภูมิศาสตร์และลักษณะพื้นที่

ภูมิประเทศของเขตชารูร์-ดาราลาแยซมีลักษณะคล้ายแอ่งกระทะที่ถูกล้อมรอบด้วยเทือกเขาเลสเซอร์คอเคซัส (Lesser Caucasus) ทั้งทางทิศเหนือ ทิศตะวันออก และทิศใต้ โดยพื้นที่ถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนหลักตามลักษณะทางกายภาพ:

• ดาราลาแยซ (Daralayaz): เป็นพื้นที่ภูเขาซึ่งครอบคลุมประมาณ 70% ของพื้นที่ทั้งหมดในเขต
• ชารูร์ (Sharur): เป็นพื้นที่ราบลุ่มซึ่งครอบคลุมประมาณ 30% ของพื้นที่ทั้งหมด แต่เป็นที่อยู่อาศัยของประชากรประมาณครึ่งหนึ่งของเขต

แม่น้ำสายสำคัญคือแม่น้ำอาร์ปา-ชัย (Arpa-chay) ซึ่งมีต้นกำเนิดจากทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของทะเลสาบเซวาน (Lake Sevan) ไหลเป็นระยะทาง 107 เวอร์ส (versts) ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำอารัส (Aras River) ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงพื้นที่ราบลุ่ม นอกจากนี้ พื้นที่ภูเขายังมีป่าไม้ปกคลุมประมาณ 12,150 เดสยาติน (desyatins) และมีสภาพอากาศหนาวจัดในฤดูหนาว โดยอุณหภูมิอาจลดต่ำลงถึง -27 องศาเซลเซียส

ประวัติศาสตร์และการปกครอง

เดิมทีดินแดนแห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของรัฐข่านเอริวานและรัฐข่านนาคีเชวันภายใต้การปกครองของเปอร์เซีย จนกระทั่งปี ค.ศ. 1828 ซึ่งถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิรัสเซียตามสนธิสัญญาเติร์กเมนชัย (Treaty of Turkmenchay)

ลำดับการเปลี่ยนแปลงการปกครองมีดังนี้:

1. ค.ศ. 1828–1840: บริหารจัดการในฐานะส่วนหนึ่งของจังหวัดอาร์เมเนีย (Armenian Oblast)
2. ค.ศ. 1844: ถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดทิฟลิส (Tiflis Governorate) ภายใต้การฟื้นฟูการปกครองของอุปราชคอเคซัส
3. ค.ศ. 1849: มีการจัดตั้งจังหวัดเอริวานแยกออกมาจากจังหวัดทิฟลิส
4. ค.ศ. 1870: มีการปฏิรูปการปกครอง โดยแยกพื้นที่ส่วนเหนือของเขตนาคีเชวัน (พื้นที่ดาราลาแยซ) ออกมาเพื่อจัดตั้งเป็นเขตชารูร์-ดาราลาแยซอย่างเป็นทางการ

ในช่วงปี ค.ศ. 1918–1920 พื้นที่นี้กลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่มีการสู้รบอย่างรุนแรงระหว่างกองกำลังของสาธารณรัฐอาร์เมเนียที่หนึ่ง และสาธารณรัฐประชาธิปไตยอาเซอร์ไบจาน จนกระทั่งการเข้ามาของสหภาพโซเวียตในปี ค.ศ. 1920 พื้นที่นี้จึงถูกแบ่งออกตามสนธิสัญญามอสโกและสนธิสัญญาคาร์ส โดยพื้นที่ดาราลาแยซ (วายอตส์ดซอร์ในปัจจุบัน) ตกเป็นของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาร์เมเนีย และพื้นที่ชารูร์ตกเป็นของสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาเซอร์ไบจาน (ในส่วนของนาคีเชวัน)

เศรษฐกิจและประชากร

เศรษฐกิจของเขตมีความแตกต่างกันตามลักษณะพื้นที่ โดยชาวอาร์เมเนียส่วนใหญ่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในเขตภูเขาดาราลาแยซและประกอบอาชีพเลี้ยงสัตว์เป็นหลัก ในขณะที่ชาวทาทาร์ (Tatar) ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ในพื้นที่ราบลุ่มชารูร์ ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและการทำสวน

ด้านอุตสาหกรรมการผลิตในยุคนั้นยังไม่พัฒนามากนัก โดยมีสถานประกอบการที่สำคัญ ได้แก่ โรงผลิตไวน์ 47 แห่ง, โรงโม่ 299 แห่ง, โรงทำความสะอาดฝ้าย 89 แห่ง และโรงทำความสะอาดข้าว 4 แห่ง

ข้อมูลประชากร

จากการสำมะโนประชากรของจักรวรรดิรัสเซียเมื่อวันที่ 28 มกราคม ค.ศ. 1897 พบว่าเขตชารูร์-ดาราลาแยซมีประชากรทั้งหมด 76,538 คน แบ่งเป็นชาย 41,055 คน และหญิง 35,483 คน โดยประชากรส่วนใหญ่ใช้ภาษาทาทาร์เป็นภาษาแม่ และมีกลุ่มน้อยที่พูดภาษาอาร์เมเนียและภาษาเคิร์ด

ข้อมูลจากปฏิทินคอเคซัส (Kavkazskiy kalendar) ปี ค.ศ. 1917 ระบุว่าในปี ค.ศ. 1916 เขตนี้มีประชากร 90,250 คน โดยประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิมชีอะห์ และมีชาวอาร์เมเนียเป็นประชากรกลุ่มน้อยที่สำคัญ