ทัศนคติต่อการครอบงำทางสังคม

ทัศนคติต่อการครอบงำทางสังคม (Social Dominance Orientation หรือ SDO) คือลักษณะทางบุคลิกภาพที่ใช้วัดระดับการสนับสนุนลำดับชั้นทางสังคม (Social Hierarchy) และระดับความปรารถนาที่บุคคลต้องการให้กลุ่มที่ตนสังกัด (In-group) มีสถานะที่เหนือกว่ากลุ่มอื่น (Out-groups)

ในทางจิตวิทยาสังคม SDO ถูกนำเสนอภายใต้ ทฤษฎีการครอบงำทางสังคม (Social Dominance Theory - SDT) โดยทำหน้าที่เป็นตัวชี้วัดความแตกต่างระหว่างบุคคลในด้านการยอมรับการเลือกปฏิบัติโดยใช้กลุ่มเป็นเกณฑ์ ซึ่งสะท้อนถึงความพึงพอใจในระบบสังคมที่มีการแบ่งลำดับชั้น และความต้องการที่จะครอบงำกลุ่มที่มีสถานะต่ำกว่า

ลักษณะของผู้ที่มีทัศนคติต่อการครอบงำทางสังคมสูง

บุคคลที่มีคะแนน SDO สูงมักมีแนวโน้มดังนี้:

• สนับสนุนความไม่เท่าเทียม: มีความปรารถนาที่จะรักษาหรือเพิ่มความแตกต่างระหว่างสถานะทางสังคมของกลุ่มต่างๆ รวมถึงสมาชิกภายในกลุ่มด้วย
• มุมมองต่อโลกแบบการแข่งขัน: มักเชื่อในแนวคิด "โลกนี้คือการต่อสู้เพื่อเอาตัวรอด" (Dog-eat-dog world) โดยมองว่าทรัพยากรมีจำกัดและต้องมีการแข่งขันเพื่อแย่งชิง
• ยอมรับลำดับชั้น: เชื่อว่าการที่บางกลุ่มอยู่จุดสูงสุดและบางกลุ่มอยู่จุดต่ำสุดของสังคมเป็นเรื่องปกติหรือเป็นเรื่องที่ดี

ทฤษฎีการครอบงำทางสังคม (Social Dominance Theory)

SDO ถูกเสนอขึ้นครั้งแรกโดย Jim Sidanius และ Felicia Pratto ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของทฤษฎีการครอบงำทางสังคม (SDT) โดยทฤษฎีนี้สังเกตว่าระบบสังคมที่สามารถผลิตทรัพยากรส่วนเกินได้ มักจะมีโครงสร้างลำดับชั้นทางสังคม 3 รูปแบบหลัก ได้แก่:

1. ลำดับชั้นตามอายุ: ให้ความสำคัญและอำนาจแก่ผู้ใหญ่มากกว่าเด็ก
2. ลำดับชั้นตามเพศ: มอบอำนาจให้เพศหนึ่งเหนือกว่าอีกเพศหนึ่ง
3. ลำดับชั้นตามชุดข้อมูลสมมติ (Arbitrary set-based): เป็นลำดับชั้นที่ถูกสร้างขึ้น เช่น เชื้อชาติ, ชนชั้น, รสนิยมทางเพศ, วรรณะ, ศาสนา หรือชาติพันธุ์

สมมติฐานหลักของ SDT

ทฤษฎี SDT ตั้งอยู่บนสมมติฐานสำคัญ 3 ประการ:

• ในระบบสังคมที่ผลิตทรัพยากรทางเศรษฐกิจส่วนเกินได้ จะเกิดระบบลำดับชั้นทางสังคมแบบชุดข้อมูลสมมติขึ้นเสมอ
• ความขัดแย้งและการกดขี่ในรูปแบบต่างๆ เช่น การเหยียดเชื้อชาติ การเหยียดเพศ หรือการเหยียดชนชั้น เป็นเพียงการแสดงออกที่แตกต่างกันของสัญชาตญาณพื้นฐานของมนุษย์ในการสร้างลำดับชั้นทางสังคม
• ระบบสังคมมนุษย์ถูกขับเคลื่อนด้วยแรงผลักดันสองด้านที่คานอำนาจกัน คือ แรงส่งเสริมลำดับชั้น (Hierarchy-enhancing forces - HE) ที่พยายามรักษาความเหลื่อมล้ำ และ แรงลดลำดับชั้น (Hierarchy-attenuating forces - HA) ที่พยายามสร้างความเท่าเทียมทางสังคม

ปัจจัยที่มีผลต่อ SDO

ทัศนคติต่อการครอบงำทางสังคมไม่ได้เกิดขึ้นจากปัจจัยเดียว แต่ได้รับอิทธิพลจากหลายส่วน:

• สถานะของกลุ่ม: บุคคลที่อยู่ในกลุ่มที่มีอำนาจมักมีแนวโน้มที่จะสนับสนุนลำดับชั้นเพื่อรักษาผลประโยชน์ของตน
• การขัดเกลาทางสังคม: กระบวนการเรียนรู้และสภาพแวดล้อมในการเติบโตมีผลต่อการสร้างทัศนคตินี้
• พื้นฐานทางอารมณ์: บางทฤษฎีเสนอว่าการขัดเกลาทางสังคมที่ขาดความเมตตาในวัยเด็กอาจนำไปสู่ทัศนคติแบบ "ใจแข็ง" (Tough-mindedness) ซึ่งทำให้มองโลกเป็นการแข่งขันที่ผู้ชนะได้ทั้งหมด (Zero-sum game)

นอกจากนี้ งานวิจัยจำนวนมากระบุว่า โดยทั่วไปแล้วผู้ชายมักจะมีคะแนน SDO สูงกว่าผู้หญิง