คออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัส อาการ การวินิจฉัย และการรักษา

คออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัส หรือที่รู้จักกันในชื่อ Strep Throat คือการติดเชื้อที่บริเวณคอหอย (pharynx) ซึ่งเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus pyogenes (Group A Streptococcus) ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมบวก

อาการของโรค

อาการทั่วไปของโรคนี้ ได้แก่ ไข้สูง, เจ็บคอ, ต่อมทอนซิลแดง และต่อมน้ำเหลืองบริเวณหน้าคอโตขึ้น นอกจากนี้ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรืออาเจียน และในบางกรณีอาจเกิดผื่นแดงลักษณะคล้ายกระดาษทราย ซึ่งเป็นอาการของ ไข้ดำแดง (Scarlet Fever)

สัญญาณและอาการที่สำคัญ

• เจ็บคออย่างรุนแรง
• มีไข้สูงกว่า 38 องศาเซลเซียส
• มีจุดหนอง (exudates) บนต่อมทอนซิล
• ต่อมน้ำเหลืองที่คอโตและกดเจ็บ

อาการมักจะเริ่มปรากฏหลังจากได้รับเชื้อ 1-3 วัน และคงอยู่ประมาณ 7-10 วัน หากมีอาการตาแดง, เสียงแหบ, น้ำมูกไหล หรือแผลในปาก มักจะเป็นการติดเชื้อไวรัสมากกว่าแบคทีเรีย

สาเหตุและการแพร่กระจาย

โรคนี้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Group A β-hemolytic Streptococcus (GAS) โดยมนุษย์เป็นแหล่งรังโรคหลัก เชื้อสามารถแพร่กระจายผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการพูดคุย รวมถึงการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อแล้วนำมือมาสัมผัสปาก จมูก หรือดวงตา

การวินิจฉัย

แพทย์อาจใช้เกณฑ์ Modified Centor Criteria เพื่อประเมินโอกาสในการติดเชื้อแบคทีเรีย โดยพิจารณาจาก:

• ไม่มีอาการไอ
• ต่อมน้ำเหลืองที่คอโตและกดเจ็บ
• อุณหภูมิร่างกายสูงกว่า 38.0 องศาเซลเซียส
• มีคราบหนองหรือต่อมทอนซิลบวม
• อายุ (น้อยกว่า 15 ปี ได้คะแนนเพิ่ม, มากกว่า 44 ปี ได้คะแนนลด)

สำหรับการตรวจทางห้องปฏิบัติการ การเพาะเชื้อจากลำคอ (Throat Culture) ถือเป็นมาตรฐานสูงสุด (Gold Standard) ในการวินิจฉัย โดยมีความไวในการตรวจสูงถึง 90-95% นอกจากนี้ยังมีการตรวจแบบรวดเร็ว (Rapid Antigen Detection Test - RADT) ซึ่งให้ผลเร็วแต่มีความไวต่ำกว่า

การรักษาและการป้องกัน

การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะจะแนะนำให้ใช้เฉพาะในรายที่ได้รับการยืนยันการวินิจฉัยว่าติดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน เช่น ไข้รูมาติก (Rheumatic Fever) และฝีรอบต่อมทอนซิล (Peritonsillar Abscess)

สำหรับการบรรเทาอาการปวด สามารถใช้ยาพาราเซตามอล หรือยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น ไอบูโพรเฟน

การป้องกัน

• ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำ
• ไม่ใช้ภาชนะใส่อาหารหรือแก้วน้ำร่วมกับผู้อื่น
• ผู้ป่วยควรแยกตัวจากผู้อื่นจนกว่าไข้จะลดลง และหลังจากเริ่มยาปฏิชีวนะอย่างน้อย 12 ชั่วโมง