การเฝ้าระวังแบบเจาะจงเป้าหมาย ความแตกต่างและความเสี่ยงต่อสิทธิมนุษยชน

การเฝ้าระวังแบบเจาะจงเป้าหมาย หรือการดักฟังแบบเจาะจง คือรูปแบบหนึ่งของการสอดแนมที่มุ่งเน้นไปที่บุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่มีความสำคัญเป็นพิเศษ ซึ่งแตกต่างจากการเฝ้าระวังมวลชน (Mass Surveillance) ที่เก็บข้อมูลของทุกคนโดยไม่จำกัด
การเฝ้าระวังทั้งสองรูปแบบนี้มักถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการปฏิบัติกับผู้บริสุทธิ์เสมือนเป็นผู้ต้องสงสัย ซึ่งนำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชน สนธิสัญญา และกฎหมายภายในประเทศ รวมถึงอาจไม่มีประสิทธิภาพในการรักษาความมั่นคงอย่างแท้จริง

ความแตกต่างระหว่างการเฝ้าระวังแบบเจาะจงและแบบมวลชน

รายงานจากเจ้าหน้าที่ระดับสูงของสหประชาชาติ (UN) ในปี 2014 ได้ระบุว่าการเฝ้าระวังทางอิเล็กทรอนิกส์แบบมวลชนเป็นการละเมิดสิทธิในความเป็นส่วนตัวอย่างชัดเจน โดยได้จำแนกความแตกต่างไว้ดังนี้:

• การเฝ้าระวังแบบเจาะจง (Targeted Surveillance): ขึ้นอยู่กับการมีข้อสงสัยเบื้องต้นเกี่ยวกับบุคคลหรือองค์กรเป้าหมาย มีการระบุตัวตนชัดเจนและดำเนินการภายใต้ขอบเขตที่กำหนด
• การเฝ้าระวังมวลชน (Mass Surveillance): เป็นการเก็บข้อมูลจากผู้ใช้จำนวนมหาศาลโดยไม่มีการคัดกรอง ซึ่งรัฐที่มีการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในระดับสูงสามารถเข้าถึงเนื้อหาอีเมลและโทรศัพท์ของผู้ใช้จำนวนไม่จำกัด และติดตามกิจกรรมบนเว็บไซต์ต่างๆ ได้

มุมมองจากสภาขุนนางแห่งสหราชอาณาจักร

สภาขุนนางของสหราชอาณาจักรได้แบ่งประเภทการเฝ้าระวังออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือ:

1. การเฝ้าระวังแบบมวลชน (Passive/Undirected Surveillance): ไม่ได้มุ่งเป้าไปที่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่เป็นการรวบรวมข้อมูลและภาพถ่ายเพื่อใช้ในอนาคต เช่น กล้อง CCTV และฐานข้อมูลขนาดใหญ่
2. การเฝ้าระวังแบบเจาะจง (Targeted Surveillance): มุ่งเป้าไปที่บุคคลเฉพาะเจาะจง โดยหน่วยงานรัฐที่ได้รับอนุญาตอาจดำเนินการทั้งแบบเปิดเผยหรือปกปิด ซึ่งรวมถึงการใช้สายลับ การดักฟังการสื่อสาร การใช้ข้อมูลการจราจรทางคอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์ตรวจจับการเคลื่อนไหว

การคัดเลือกเป้าหมายและกรณีศึกษา

การใช้ 'Selector Lists' ของ NSA

แนวทางปัจจุบันของสำนักงานความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฯ (NSA) และองค์กรที่เกี่ยวข้อง มักพยายามเก็บรวบรวมสัญญาณทั้งหมดจากทุกคนตลอดเวลา โดยการคัดเลือกเป้าหมายจะถูกนำมาใช้เพื่อระบุบุคคลที่มีความสนใจเป็นพิเศษ หรือเพื่อจัดสรรทรัพยากรในการตรวจสอบข้อมูล

ตัวอย่างของ 'ตัวคัดเลือก' (Selectors) ได้แก่ การค้นหาเครื่องมือซอฟต์แวร์ที่เพิ่มความเป็นส่วนตัว เช่น Tor หรือการใช้ภาษาที่ไม่สอดคล้องกับภูมิภาคที่ผู้ใช้พำนักอยู่ รวมถึงการใช้การเข้ารหัสข้อมูลและการค้นหา 'สิ่งน่าสงสัย' บนเว็บ

กรณีความขัดแย้งระหว่าง NSA และเยอรมนี

ในปฏิบัติการ Eikonal เจ้าหน้าที่ BND ของเยอรมนีได้รับ "รายการตัวคัดเลือก" (Selector Lists) จาก NSA ซึ่งประกอบด้วยที่อยู่ IP, หมายเลขโทรศัพท์ และบัญชีอีเมลจำนวนหลายแสนถึงล้านรายการ

เกิดข้อพิพาทเมื่อมีการเปิดเผยว่ารายการเหล่านี้มีเป้าหมายเป็นบริษัท EADS, โครงการ Eurocopter รวมถึงหน่วยงานบริหารของฝรั่งเศสและออสเตรีย ซึ่งเป็นการละเมิดบันทึกข้อตกลง (MoA) ระหว่างสหรัฐฯ และเยอรมนีที่ลงนามในปี 2002

จากการตรวจสอบของคณะกรรมการพิจารณาในเยอรมนี พบว่ามีการใช้พารามิเตอร์การค้นหาที่น่าสงสัยกว่า 40,000 รายการ ซึ่งมุ่งเป้าไปที่รัฐบาลยุโรปตะวันตกและบริษัทเอกชนจำนวนมาก ซึ่งชี้ให้เห็นว่าสหรัฐฯ อาจใช้การสอดแนมเพื่อการจารกรรมทางเศรษฐกิจภายใต้การสนับสนุนของเยอรมนี