จลาจลต่อต้านภาษี

จลาจลต่อต้านภาษี (Tax riots) คือรูปแบบหนึ่งของการประท้วงโดยมวลชนที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในช่วงระบอบเก่า (Ancien Régime) ช่วงการปฏิวัติของชนชั้นกลาง และตลอดศตวรรษที่ 19 โดยมีลักษณะเด่นคือการใช้การดำเนินการร่วมกันโดยตรงเพื่อขัดขวางไม่ให้รัฐสามารถจัดเก็บภาษีได้

ลักษณะของการจลาจลต่อต้านภาษี

รูปแบบและเนื้อหาของการจลาจลจะแตกต่างกันไปตามประเภทของภาษีที่ประชาชนต่อต้าน โดยสามารถแบ่งออกเป็นสองลักษณะหลักดังนี้:

• การจลาจลเชิงป้องกัน: เป็นการต่อต้านการนำนวัตกรรมทางภาษีหรือภาษีรูปแบบใหม่มาใช้ ซึ่งมักเกิดขึ้นภายใต้รัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์หรือรัฐรวมศูนย์ในระบบนโปเลียนช่วงศตวรรษที่ 19 ประชาชนในยุคนั้นมักมองว่าการเปลี่ยนแปลงกฎเกณฑ์ทางภาษีคือความไม่ชอบธรรม และฝ่ายตรงข้ามกับรัฐบาลมักกล่าวหาว่าภาษีใหม่เหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อเพิ่มภาระทางภาษีให้หนักขึ้น
• การกบฏทางภาษีเชิงรุก: เป็นการฉวยโอกาสในช่วงสถานการณ์ปฏิวัติเพื่อโจมตีเป้าหมายอย่างเป็นระบบ เช่น การทำลายบันทึกการถือครองที่ดินหรือเอกสารสิทธิในระบบแมเนอร์ (Manorial records) ซึ่งเป็นหลักฐานในการเรียกเก็บภาษีและพันธะทางศักดินา ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเหตุการณ์ในช่วงสมัยแห่งความน่าสะพรึงกลัว (Reign of Terror) ของการปฏิวัติฝรั่งเศส

นอกจากนี้ บางครั้งการกบฏที่มีองค์ประกอบของการต่อต้านภาษีอาจเป็นตัวจุดชนวนหรือเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการปฏิวัติที่กว้างกว่า เช่น เหตุการณ์บอสตันทีปาร์ตี้ (Boston Tea Party) ซึ่งนำไปสู่การปฏิวัติอเมริกา

กรณีศึกษาในยุโรปใต้

สเปน

ในสเปน เกิดการกบฏของผู้บริโภคเพื่อต่อต้านภาษีทางตรงในตลาดที่นำมาใช้ในการปฏิรูปการคลังของ อเลฮันโดร มอน (Alejandro Mon) ในปี ค.ศ. 1845 การยกเลิกภาษีนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายพรรคก้าวหน้าในช่วงปี ค.ศ. 1845 ถึง 1868 เพื่อตอบสนองต่อการลุกฮือของประชาชน ต่อมาในช่วงการปฏิวัติสเปนปี ค.ศ. 1854 ได้เกิดการจลาจลในลักษณะนี้ขึ้นอีกหลายครั้ง จนรัฐบาลก้าวหน้าชุดใหม่ต้องยกเลิกภาษีดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ภาษีนี้ถูกนำกลับมาใช้อีกครั้งในปี ค.ศ. 1855 และเกิดการจลาจลของผู้บริโภคควบคู่ไปกับการจลาจลเพื่อปากท้องในช่วงฤดูร้อนปี ค.ศ. 1856

โปรตุเกส

สำหรับโปรตุเกส การกบฏทางภาษีที่พบบ่อยที่สุดคือการลุกฮือของชาวชนบท โดยมักเริ่มจากการตีระฆังส่งสัญญาณเพื่อรวมตัวกันขับไล่เจ้าหน้าที่สำรวจที่ดินที่เข้ามาประเมินราคาอสังหาริมทรัพย์ หรือการบุกเข้าทำลายอาคารสาธารณะที่ใช้เก็บรักษาบันทึกภาระภาษี เหตุการณ์ในลักษณะนี้เกิดขึ้นเป็นระลอกในปี ค.ศ. 1847, 1862 และ 1867 ซึ่งเป็นการต่อต้านอย่างดื้อรั้นจนทำให้รัฐบาลโปรตุเกสต้องล้มเลิกความพยายามในการพัฒนาระบบทะเบียนที่ดินในที่สุด