เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์ ความหมาย ความแตกต่าง และประวัติศาสตร์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์ (Dynastic Order) หรือที่เรียกว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชสำนัก (House Order) คือเครื่องหมายแห่งเกียรติยศที่อยู่ภายใต้การอุปถัมภ์ของราชวงศ์ โดยปกติจะมอบให้โดยประมุขแห่งรัฐที่เป็นกษัตริย์ หรือหัวหน้าครอบครัวราชวงศ์ที่เคยปกครอง ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นแหล่งกำเนิดแห่งเกียรติยศ (fons honorum) เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประเภทนี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของราชวงศ์นั้นๆ โดยมีวัตถุประสงค์ดั้งเดิมเพื่อตอบแทนผู้ที่ทำคุณประโยชน์ให้แก่กษัตริย์หรือราชวงศ์ เพื่อสร้างความจงรักภักดีและความผูกพันต่อสถาบันกษัตริย์

ความแตกต่างระหว่างเครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์และเครื่องราชอิสริยาภรณ์แห่งรัฐ

ในขณะที่เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์มีความผูกพันกับตัวบุคคลและราชวงศ์ เครื่องราชอิสริยาภรณ์แห่งรัฐ (National or State Orders) จะเป็นเครื่องหมายเกียรติยศที่มอบโดยรัฐอธิปไตย ซึ่งไม่ได้อยู่ภายใต้อำนาจของราชวงศ์ใดราชวงศ์หนึ่ง เครื่องราชอิสริยาภรณ์แห่งรัฐมักจะมอบโดยรัฐบาลหรือสถาบันของสาธารณรัฐเพื่อเชิดชูผู้ที่มีผลงานโดดเด่นในด้านการเมือง วัฒนธรรม วิทยาศาสตร์ หรือสังคม

สิทธิส่วนพระองค์ของประมุข

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์อยู่ภายใต้การควบคุมของกษัตริย์โดยเด็ดขาด และการมอบรางวัลจะกระทำโดยปราศจากคำแนะนำจากผู้นำทางการเมือง เช่น นายกรัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรี ตัวอย่างเช่น ในสหราชอาณาจักร มีเครื่องราชอิสริยาภรณ์บางประเภทที่ถือเป็นสิทธิส่วนพระองค์ของกษัตริย์ (Sovereign's gift) เช่น เครื่องราชอิสริยาภรณ์การ์เตอร์ (Order of the Garter) และเครื่องราชอิสริยาภรณ์รอยัลวิกตอเรียน (Royal Victorian Order)

กรณีศึกษา โปรตุเกสและอิตาลี

โปรตุเกส

ในโปรตุเกส คำว่าเครื่องราชอิสริยาภรณ์ประจำราชวงศ์ยังถูกนำมาใช้กับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ยังคงมีการมอบให้โดยอดีตกษัตริย์และทายาท แม้ว่าพวกเขาจะถูกถอดถอนจากอำนาจแล้วก็ตาม เช่น กรณีของดุ๊กแห่งบรากันซา (Duke of Braganza) ที่ยังคงมอบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ Immaculate Conception of Vila Viçosa โดยอ้างว่าสิ่งนี้เป็นสิทธิของราชวงศ์บรากันซา ไม่ใช่ของรัฐ อย่างไรก็ตาม สาธารณรัฐโปรตุเกสไม่ยอมรับเครื่องราชอิสริยาภรณ์เหล่านี้ และถือว่าเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของราชวงศ์ได้สิ้นสุดลงหลังการปฏิวัติในปี 1910

อิตาลี

สถานการณ์ในอิตาลีมีความซับซ้อนยิ่งขึ้น โดยรัฐบาลสาธารณรัฐอิตาลีถือว่าเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของอดีตกษัตริย์ถูกยกเลิกไปแล้ว แต่ทายาทของกษัตริย์ยังคงมอบรางวัลเหล่านี้อยู่ สิ่งที่น่าสนใจคือ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ Saints Maurice and Lazarus ซึ่งได้รับการรับรองโดยพระสันตะปาปา ทำให้ทายาทราชวงศ์ซาวอย (House of Savoy) อ้างสิทธิในการมอบรางวัลนี้แยกจากตัวรัฐอิตาลี

นอกจากนี้ ในอิตาลียังมีเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของราชวงศ์บูร์บง-ทูซิซิลีส์ (Bourbon-Two Sicilies) โดยเฉพาะเครื่องราชอิสริยาภรณ์ Sacred Military Constantinian Order of Saint George ซึ่งสาธารณรัฐอิตาลีให้การยอมรับตามกฎหมายปี 1951 และอนุญาตให้พลเมืองอิตาลีที่ได้รับรางวัลนี้สามารถประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ได้ภายใต้การอนุญาตของประธานาธิบดีหรือกระทรวงการต่างประเทศ