ปฏิทินติรหุตะ (Tirhuta Calendar) ปฏิทินฮินดูแบบสุริยคติของชาวไมถิลี

ปฏิทินติรหุตะ (Tirhuta Panchang) เป็นปฏิทินที่ใช้โดยชุมชนชาวไมถิลี (Maithili community) ในประเทศอินเดียและเนปาล ซึ่งเป็นหนึ่งในปฏิทินฮินดูหลายรูปแบบ โดยเป็นปฏิทินแบบสุริยคติ (Tropical Solar Hindu Calendar) ที่ปีใหม่จะเริ่มต้นในวันแรกของเดือน Baishakh ซึ่งตรงกับวัน Mesh Sankranti โดยปกติจะตรงกับวันที่ 13 หรือ 14 เมษายนของปฏิทินเกรกอเรียน

เดือนในปฏิทินไมถิลี

ปฏิทินไมถิลีมีการแบ่งเดือนและฤดูกาลที่สัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ดังนี้:

ฤดูร้อน (Baishakha, Jyeshtha, Asharha)

ทั้งสามเดือนนี้เป็นช่วงฤดูร้อนในภูมิภาค Mithila โดยเดือน Jeth และ Asarh จะมีอากาศร้อนจัด และเป็นช่วงเวลาของการเติบโตของลิ้นจี่และมะม่วง

ฤดูฝน (Shrabana, Bhadra)

ภูมิภาค Mithila จะได้รับปริมาณน้ำฝนที่ตกหนักในช่วงสองเดือนนี้ ซึ่งมักจะนำไปสู่เกิดน้ำท่วมขัง เกษตรกรจะรอคอยฝนแรกของฤดูกาลเพื่อเริ่มหว่านเมล็ดข้าวในนาข้าว

ฤดูใบไม้ร่วง/อากาศปานกลาง (Ashvina, Kartika)

สองเดือนนี้มีสภาพอากาศที่ปานกลาง และเป็นช่วงเวลาแห่งเทศกาลสำคัญของชาวไมถิลี เช่น เทศกาล Navaratra ในเดือน Asin และเทศกาล Diwali และ Chhath ในเดือน Katik นอกจากนี้ เดือน Katik ยังเป็นเดือนแห่งการเก็บเกี่ยวสำหรับเกษตรกร

ฤดูหนาว (Margashirsha, Pausha, Magha)

Margashirsha, Pausha และ Magh เป็นช่วงฤดูหนาวใน Mithila โดยเฉพาะ Pausha และ Magh ที่มีอากาศหนาวจัด ซึ่งบางครั้งอุณหภูมิอาจลดลงถึง 5 องศาเซลเซียส เทศกาล Makar Sankranti จะเกิดขึ้นในเดือน Pausha และ Basant Panchami ในเดือน Magh

ฤดูใบไม้ผลิ/อากาศปานกลาง (Falguna, Chaitra)

หลังฤดูหนาว เดือน Falgun และ Chaitra จะมีอากาศปานกลาง โดยทั้งสองเดือนนี้เป็นช่วงเวลาการเก็บเกี่ยว และมีเทศกาล Holi ในเดือน Fagun และ Chhath ในเดือน Chait ซึ่งเดือน Chaith เป็นเดือนสุดท้ายของปีตามปฏิทินไมถิลี

วันในสัปดาห์

ปฏิทินไมถิลีมี 7 วันในหนึ่งสัปดาห์ โดยแต่ละวันมีความยาว 24 ชั่วโมง เช่นเดียวกับปฏิทินส่วนใหญ่ในโลก โดยกำหนดให้วันอาทิตย์ (Rabibasar) เป็นวันแรกของสัปดาห์

• Rabibasar / วันอาทิตย์: रविवासर
• Somabasar / วันจันทร์: सोमवासर
• Mangaldin / วันอังคาร: मंगलवासर
• Budhbasar / วันพุธ: बुधवासर
• Brihaspatibasar / วันพฤหัสบดี: बृहस्पतीवासर
• Shukrabasar / วันศุกร์: शुक्रवासर
• Shanibasar / วันเสาร์: शनिवासर

ความสำคัญของปฏิทินไมถิลี

ปฏิทินไมถิลีมีรากฐานลึกซึ้งในศาสนาฮินดูและวัฒนธรรมของภูมิภาค Mithila ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับชาวไมถิลีทั้งในอินเดียและเนปาล ใช้สำหรับกำหนดวันมงคล (เช่น การแต่งงาน, การโกนผมไฟ (Mundan), และพิธีอุปนยัน (Upanayana sanskar)) รวมถึงวันที่ของเทศกาลสำคัญ เช่น Dipawali, Chhath, Durga Puja และ Janaki Navami

ปฏิทินที่เกี่ยวข้อง

ปฏิทินไมถิลีมีความเกี่ยวข้องกับปฏิทินสุริยคติของฮินดู ซึ่งอ้างอิงตามคัมภีร์ Surya Siddhanta โดยปฏิทินสุริยคติฮินดูจะเริ่มต้นปีใหม่ในช่วงกลางเดือนเมษายน ซึ่งเป็นประเพณีการฉลองปีใหม่ในหลายรัฐของอินเดีย เช่น อัสสัม, เบงกอลตะวันตก, เกรละ, มณีปุระ, โอริสสา, ปัญจาบ, ทมิฬนาดู และตริปุระ รวมถึงในประเทศบังกลาเทศ, เนปาล, ไทย และศรีลังกา ซึ่งฉลองปีใหม่ในช่วงวันที่ 13-15 เมษายน (ตรงกับวัน Mesh Sankranti)