ประวัติศาสตร์ที่แท้จริงของการพิชิตนิวสเปน บันทึกของเบร์นัล ดิอัซ เดล กัสตีโย

Historia verdadera de la conquista de la Nueva España (แปลเป็นภาษาไทยว่า ประวัติศาสตร์ที่แท้จริงของการพิชิตนิวสเปน) เป็นวรรณกรรมประเภทบันทึกเหตุการณ์บุคคลที่หนึ่ง ซึ่งเขียนขึ้นในปี ค.ศ. 1568 โดย เบร์นัล ดิอัซ เดล กัสตีโย (Bernal Díaz del Castillo, ค.ศ. 1492–1584) นักผจญภัยทางทหารและผู้ตั้งถิ่นฐานชาวสเปน ผู้ซึ่งมีส่วนร่วมโดยตรงในเหตุการณ์การพิชิตดินแดนในอเมริกากลาง

ประสบการณ์และการมีส่วนร่วมของกัสตีโย

เบร์นัล ดิอัซ เดล กัสตีโย ได้เข้าร่วมการสำรวจเม็กซิโกถึงสามครั้ง ซึ่งทำให้เขามีข้อมูลเชิงประจักษ์ที่สำคัญในการเขียนบันทึกเล่มนี้ ได้แก่:

• การสำรวจของฟรานซิสโก เอร์นันเดซ เด กอร์โดบา (ค.ศ. 1517): เดินทางไปยังคาบสมุทรยูกาตัน
• การสำรวจของฆวน เด กรีฆัลบา (ค.ศ. 1518): การสำรวจชายฝั่ง
• การสำรวจของเออร์นัน กอร์เตส (ค.ศ. 1519): การรุกคืบเข้าสู่หุบเขาเม็กซิโกและการล่มสลายของอาณาจักรแอซเท็ก

จุดประสงค์ในการเขียนและมุมมองทางประวัติศาสตร์

กัสตีโยเริ่มเขียนบันทึกเล่มนี้ในช่วงบั้นปลายชีวิตขณะที่เขามีอายุได้ 60 กว่าปี โดยมีจุดประสงค์หลักเพื่อปกป้องเกียรติยศและบทบาทของเหล่าทหารเลว (common-soldier) ที่ร่วมรบในการพิชิตอาณาจักรแอซเท็ก ซึ่งเขามองว่าถูกละเลยในบันทึกประวัติศาสตร์ฉบับอื่น

การโต้แย้งบันทึกฉบับอื่น

กัสตีโยเขียนงานชิ้นนี้ขึ้นเพื่อเป็นทางเลือกและข้อโต้แย้งต่อมุมมองของ บาร์โตโลเม เด ลัส กาซัส (Bartolomé de Las Casas) ซึ่งเน้นย้ำถึงความโหดร้ายที่ชาวสเปนกระทำต่อชนพื้นเมือง นอกจากนี้ เขายังวิพากษ์วิจารณ์ ฟรานซิสโก โลเปซ เด โกมารา (Francisco López de Gómara) นักเขียนชีวประวัติของเออร์นัน กอร์เตส โดยกัสตีโยเชื่อว่าโกมาราลดทอนความสำคัญของทหารกว่า 700 นายที่มีบทบาทสำคัญในการรบ

มุมมองต่อเออร์นัน กอร์เตส

แม้กัสตีโยจะเป็นผู้ใต้บังคับบัญชา แต่ในบันทึกของเขามีการวิพากษ์วิจารณ์กอร์เตสในบางประเด็น โดยเขารู้สึกว่ากอร์เตสพยายามเก็บเกี่ยวเกียรติยศไว้เพียงผู้เดียว และละเลยความพยายามของทหารสเปนรวมถึงพันธมิตรชนพื้นเมือง นอกจากนี้ เขายังวิจารณ์การตัดสินใจบางอย่างของกอร์เตสว่าเห็นแก่ตัวหรือไม่ยุติธรรม เช่น การทรมานและการประหารชีวิตจักรพรรดิควอออเทโมก (Cuauhtémoc)

ความรู้สึกและการสะท้อนคิด

กัสตีโยสะท้อนถึงความขมขื่นที่เขาและเพื่อนทหารได้รับผลตอบแทนไม่คุ้มค่ากับความเสี่ยงและการต่อสู้ที่ยาวนานในเม็กซิโกและอเมริกากลาง โดยเขาระบุว่าตนเองและทหารหลายนายมีความมั่งคั่งเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับตอนที่เดินทางมาถึง

นอกจากนี้ แม้เขาจะพยายามสร้างความชอบธรรมให้กับการรบในฐานะ "สงครามที่ยุติธรรม" แต่กัสตีโยก็ได้แสดงความเสียใจต่อการทำลายล้างเมืองเทโนชติตลัน (Tenochtitlán) โดยบรรยายว่าเมืองนี้เปรียบเสมือน "สวนของโลก" และรู้สึกสลดใจที่สิ่งมหัศจรรย์เหล่านั้นต้องถูกทำลายจนหมดสิ้น

ฉบับแปลที่สำคัญ

บันทึกเล่มนี้มีการแปลเป็นภาษาอังกฤษหลายฉบับ ซึ่งฉบับที่ได้รับการยอมรับว่าสมบูรณ์และถูกต้องที่สุดคือฉบับแปลของ อัลเฟรด เพอร์ซิวาล มอดสเลย์ (Alfred Percival Maudslay) ตีพิมพ์โดย Hakluyt Society ในปี ค.ศ. 1908 ซึ่งแปลจากต้นฉบับดั้งเดิมที่ตีพิมพ์โดย Genaro García ในเม็กซิโก