จือจื้อทงเจี้ยน พงศาวดารฉบับครอบคลุมประวัติศาสตร์จีน

จือจื้อทงเจี้ยน (Zizhi Tongjian) เป็นพงศาวดารจีนโบราณที่ได้รับการยกย่องว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งในด้านการบันทึกประวัติศาสตร์ เผยแพร่ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1084 ในสมัยราชวงศ์ซ่งเหนือ โดยเป็นบันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ของจีนตั้งแต่ 403 ปีก่อนคริสตกาล จนถึง ค.ศ. 959 ซึ่งครอบคลุมระยะเวลากว่า 1,400 ปี และผ่านเหตุการณ์สำคัญของ 16 ราชวงศ์

การรวบรวมและจัดทำ

ในปี ค.ศ. 1065 จักรพรรดิอิงจงแห่งราชวงศ์ซ่ง ทรงมีพระราชโองการให้ ซือหม่ากวง (Sima Guang) ขุนนางและนักประวัติศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญ เป็นผู้นำโครงการรวบรวมประวัติศาสตร์สากลของจีน โดยพระองค์ทรงสนับสนุนทั้งด้านงบประมาณและอำนาจในการคัดเลือกทีมงาน

ซือหม่ากวงและคณะทำงานใช้เวลาในการรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูลยาวนานถึง 19 ปี จนกระทั่งงานชิ้นนี้เสร็จสมบูรณ์และถูกนำเสนอต่อจักรพรรดิเสินจง (ผู้สืบทอดจากจักรพรรดิอิงจง) ในปี ค.ศ. 1084 ผลงานชิ้นนี้ได้รับความนิยมและมีอิทธิพลอย่างสูงต่อทั้งเหล่านักวิชาการและประชาชนทั่วไปในเวลาต่อมา

โครงสร้างและรูปแบบการบันทึก

จือจื้อทงเจี้ยนประกอบด้วยเนื้อหาหลัก 294 ม้วน (卷; juàn) ซึ่งแต่ละม้วนเปรียบเสมือนหนึ่งบท โดยมีจำนวนตัวอักษรจีนรวมกันประมาณ 3 ล้านตัว นอกจากนี้ยังมีส่วนเสริมอีก 2 ส่วน คือ 'ตารางดัชนี' (目錄; mùlù) และ 'การวิเคราะห์เชิงวิพากษ์' (考異; kǎoyì) ส่วนละ 30 ม้วน

การเปลี่ยนรูปแบบจากชีวประวัติเป็นลำดับเวลา

ซือหม่ากวงได้สร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ โดยการเปลี่ยนรูปแบบการเขียนจาก 'รูปแบบชีวประวัติ' (紀傳體; jìzhuàntǐ) ซึ่งเน้นการบันทึกพงศาวดารกษัตริย์และชีวประวัติขุนนาง มาเป็น 'รูปแบบลำดับเวลา' (編年體; biānniántǐ) ซึ่งเป็นการเล่าเรื่องตามปีที่เกิดเหตุการณ์จริง

เหตุผลที่ซือหม่ากวงเลือกใช้รูปแบบนี้ เนื่องจากเขามองว่ารูปแบบชีวประวัติแบบเดิมนั้นมีความกระจัดกระจายและเยิ่นเย้อ ทำให้แม้แต่นักปราชญ์ผู้เชี่ยวชาญก็ยากที่จะทำความเข้าใจและจัดระเบียบข้อมูลได้ เขาจึงต้องการสร้างบันทึกที่ผู้ปกครองสามารถใช้เป็นแบบอย่างในการบริหารบ้านเมือง โดยให้เห็นถึงสาเหตุของการรุ่งเรืองและล่มสลายของราชวงศ์ต่างๆ เพื่อเป็นบทเรียนทั้งในด้านบวกและด้านลบ

แหล่งข้อมูลและการวิพากษ์

ในการจัดทำ จือจื้อทงเจี้ยน ได้มีการกลั่นกรองข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงที่แตกต่างกันถึง 322 แหล่ง โดยมีผู้ช่วยคนสำคัญอย่าง หลิวซู่ (Liu Shu), หลิวปัน (Liu Ban) และฟ่านจู่ยวี่ (Fan Zuyu) ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์สมัยราชวงศ์ฮั่นและราชวงศ์ถังตามลำดับ

อย่างไรก็ตาม กระบวนการคัดเลือกและเรียบเรียงข้อมูล รวมถึงทัศนคติทางการเมืองของซือหม่ากวง ได้กลายเป็นหัวข้อในการถกเถียงทางวิชาการจนถึงปัจจุบัน

ผลงานดัดแปลงและคำอธิบายเพิ่มเติม

ในศตวรรษที่ 12 จูซี (Zhu Xi) ได้นำจือจื้อทงเจี้ยนมาเรียบเรียงใหม่ให้กระชับขึ้นในชื่อ จือจื้อทงเจี้ยน กังมู่ (Zizhi Tongjian Gangmu) ซึ่งต่อมาได้รับการแปลเป็นภาษาแมนจูในสมัยจักรพรรดิคังซีแห่งราชวงศ์ชิง และถูกแปลเป็นภาษาฝรั่งเศสโดยบาทหลวงเยซูอิต โจเซฟ-แอนน์-มารี เดอ มอยริอัก เดอ ไมย่า (Joseph-Anne-Marie de Moyriac de Mailla) ในช่วงปี ค.ศ. 1777–1783

สัดส่วนเนื้อหาตามยุคสมัย