ภาษาทสวานา (Setswana) ภาษาสำคัญแห่งแอฟริกาตอนใต้
สรุปใจความสำคัญ
- ภาษาทสวานา (Setswana) เป็นภาษาในกลุ่มบันตูที่มีผู้พูดประมาณ 8.2 ล้านคน
- เป็นภาษาทางการของประเทศแอฟริกาใต้และซิมบับเว และเป็นภาษากลางในบอตสวานา
- มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับภาษาเซเปดีและเซโซโธ
- มีลักษณะเด่นคือการใช้เสียงคลิก (Click consonants) ในคำอุทาน
ภาษาทสวานา หรือที่รู้จักในชื่อท้องถิ่นว่า เซตสวานา (Setswana) เป็นภาษาในกลุ่มภาษาบันตู (Bantu) ซึ่งเป็นภาษาพื้นเมืองของภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ ปัจจุบันมีผู้พูดภาษานี้ประมาณ 8.2 ล้านคน โดยมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับภาษาเซเปดี (Sepedi) และเซโซโธ (Sesotho) รวมถึงภาษาเซกาลัดดี (Sekgaladi) และภาษาซิโลซี (Silozi)
การแพร่กระจายและการใช้งาน
ภาษาทสวานาเป็นภาษาทางการของประเทศแอฟริกาใต้และซิมบับเว และทำหน้าที่เป็นภาษากลาง (lingua franca) ในประเทศบอตสวานา รวมถึงบางส่วนของแอฟริกาใต้ โดยเฉพาะในจังหวัดนอร์ทเวสต์ (North West Province)
ในแอฟริกาใต้ กลุ่มชาติพันธุ์ที่พูดภาษาเซตสวานาอาศัยอยู่ในหลายจังหวัด โดยมีจำนวนผู้พูดมากที่สุดในจังหวัดนอร์ทเวสต์ (มากกว่า 70%) ตามด้วยจังหวัดกัวเต็ง (ประมาณ 11%) และจังหวัดนอร์เทิร์นเคป นอกจากนี้ยังมีรูปแบบภาษาที่ใช้ในเขตเมืองที่เรียกว่า เซปิโตริ (Sepitori) ซึ่งเป็นภาษาเอกลักษณ์ของเมืองพรีทอเรีย
ประวัติศาสตร์ของภาษา
ชาวยุโรปคนแรกที่บรรยายถึงภาษานี้คือ ฮินริช ลิกเทนสไตน์ (Hinrich Lichtenstein) นักเดินทางชาวเยอรมันที่อาศัยอยู่กับเผ่าบัตลาพิง (Batlhaping) ในปี 1806 แม้ว่างานของเขาจะถูกตีพิมพ์ในปี 1930 โดยในตอนแรกเขาเข้าใจผิดว่าภาษาทสวานาเป็นเพียงสำเนียงหนึ่งของภาษาอิซูซา (isiXhosa)
งานชิ้นสำคัญชิ้นแรกเกี่ยวกับภาษาทสวานาจัดทำโดย โรเบิร์ต มอฟฟัต (Robert Moffat) มิชชันนารีชาวอังกฤษ ผู้ตีพิมพ์หนังสือการสะกดคำและคำสอนทางศาสนาในปี 1826 และสามารถแปลคัมภีร์ไบเบิลฉบับสมบูรณ์ได้ในปี 1857
ไวยากรณ์ภาษาทสวานาเล่มแรกถูกตีพิมพ์ในปี 1833 โดยเจมส์ อาร์ชเบลล์ (James Archbell) และต่อมาในปี 1841 อี. คาซาลิส (E. Casalis) มิชชันนารีชาวฝรั่งเศส ได้ตีพิมพ์ไวยากรณ์ที่ระบุว่าภาษาทสวานาเป็นภาษาแยกจากภาษาอิซูซา และในเวลาต่อมาเขายังระบุว่าภาษาเซเปดีและเซโซโธก็มีความแตกต่างจากภาษาทสวานาด้วยเช่นกัน
สัทวิทยา (Phonology)
สระ
ระบบสระของภาษาเซตสวานามีความหลากหลาย โดยในบางสำเนียงอาจมีสระเพิ่มเติมคือสระกึ่งปิด /e/ และ /o/ ซึ่งในการเขียนทั่วไปมักจะไม่ใส่เครื่องหมาย circumflex ยกเว้นในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พยัญชนะ
พยัญชนะ [d] เป็นเสียงแปร (allophone) ของ /l/ เมื่อตามด้วยสระ /i/ หรือ /u/ นอกจากนี้ยังมีเสียง /v/ และ /z/ ซึ่งปรากฏเฉพาะในคำยืมจากภาษาต่างประเทศ
สิ่งที่น่าสนใจคือภาษาเซตสวานามี เสียงคลิก (Click consonants) 3 เสียง แต่จะใช้เฉพาะในคำอุทานหรือคำเลียนเสียงธรรมชาติเท่านั้น
คำถามที่พบบ่อย
ภาษาทสวานาพูดที่ไหนบ้าง?
พูดเป็นหลักในประเทศบอตสวานา แอฟริกาใต้ (โดยเฉพาะจังหวัดนอร์ทเวสต์) และมีผู้พูดจำนวนน้อยในซิมบับเวและนามิเบีย
ภาษาเซตสวานามีความเกี่ยวข้องกับภาษาใดบ้าง?
มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับภาษาเซเปดี (Sepedi) และเซโซโธ (Sesotho) ในกลุ่มภาษาโซโธ-ทสวานา
Sepitori คืออะไร?
Sepitori คือรูปแบบภาษาทสวานาที่ถูกปรับใช้ในเขตเมือง ซึ่งเป็นภาษาหลักที่ใช้สื่อสารในเมืองพรีทอเรีย ประเทศแอฟริกาใต้