พรมแดนระหว่างเติร์กเมนิสถานและอุซเบกิสถาน

พรมแดนระหว่างเติร์กเมนิสถานและอุซเบกิสถาน เป็นเส้นแบ่งเขตแดนระหว่างประเทศเติร์กเมนิสถานและสาธารณรัฐอุซเบกิสถาน มีความยาวรวมทั้งสิ้น 1,793 กิโลเมตร ซึ่งถือเป็นพรมแดนที่ยาวที่สุดของประเทศเติร์กเมนิสถาน และยาวเป็นอันดับสองของประเทศอุซเบกิสถาน (รองจากพรมแดนที่ติดกับคาซัคสถาน) โดยเส้นพรมแดนนี้ทอดตัวตั้งแต่จุดบรรจบสามประเทศ (Tripoint) ที่ติดกับคาซัคสถานทางทิศตะวันตก ไปจนถึงจุดบรรจบสามประเทศที่ติดกับอัฟกานิสถานทางทิศตะวันออก

ประวัติการกำหนดเขตแดน

พรมแดนแห่งนี้ถูกกำหนดขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1925 ในขณะที่ทั้งสองดินแดนยังเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต โดยมีสถานะเป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเติร์กเมน (Turkmen SSR) และสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอุซเบก (Uzbek SSR) ตามลำดับ

ภายหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียตในปี ค.ศ. 1991 ทั้งเติร์กเมนิสถานและอุซเบกิสถานได้ประกาศเอกราช ส่งผลให้เส้นแบ่งเขตแดนภายในเดิมกลายเป็นพรมแดนระหว่างประเทศอย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตาม ในช่วงทศวรรษแรกหลังได้รับเอกราช ทั้งสองประเทศประสบปัญหาข้อพิพาทเรื่องเขตแดน จนกระทั่งในปี ค.ศ. 2000 ได้มีการลงนามในสนธิสัญญาร่วมกันเพื่อรับรองเส้นพรมแดนหลังยุคเอกราชให้เป็นพรมแดนอย่างเป็นทางการ ซึ่งนำไปสู่การยุติข้อพิพาทและมีการสร้างรั้วกั้นพรมแดนในเวลาต่อมา

ลักษณะทางภูมิศาสตร์ของพรมแดน

เส้นพรมแดนเริ่มต้นจากทิศตะวันตกที่จุดบรรจบกับคาซัคสถาน โดยลากเป็นเส้นตรงมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออก ก่อนจะหักเลี้ยวขึ้นทางทิศเหนือและทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ผ่านทะเลสาบซารีกามึช (Sarygamysh Lake) ซึ่งเป็นทะเลสาบที่ตั้งอยู่คาบเกี่ยวระหว่างสองประเทศ ในบริเวณนี้ยังมีส่วนของดินแดนอุซเบกิสถานที่ยื่นลึกเข้าไปในดินแดนของเติร์กเมนิสถาน

จากนั้น พรมแดนจะเลี้ยวลงทางทิศตะวันออกเฉียงใต้บริเวณชูมาไน (Shumanay) และมีเส้นทางที่คดเคี้ยวจนกระทั่งถึงแม่น้ำอามู ดาร์ยา (Amu Darya) บริเวณพิตนาก (Pitnak) และกาโซจัก (Gazojak) โดยเส้นพรมแดนจะไหลตามแนวแม่น้ำลงมาจนถึงเส้นขนานที่ 40 องศาเหนือ

หลังจากนั้น พรมแดนจะลากเป็นเส้นตรงหลายช่วงมุ่งหน้าไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ผ่านทะเลทรายคาราคุม (Karakum Desert) ก่อนจะเลี้ยวลงทางทิศใต้ผ่านเทือกเขาโคยเทนดัก (Köýtendag Range) และสิ้นสุดที่จุดบรรจบกับอัฟกานิสถานบนแนวแม่น้ำอามู ดาร์ยา

บริบททางประวัติศาสตร์และการแบ่งเขตแดนของโซเวียต

ในช่วงศตวรรษที่ 19 รัสเซียได้เข้ายึดครองเอเชียกลางโดยการผนวกอาณาจักรคานาตแห่งโคกันด์ (Khanates of Kokand) และคีวา (Khiva) รวมถึงเอมิเรตแห่งบูคารา (Emirate of Bukhara) เข้าเป็นส่วนหนึ่งของตน ต่อมาเมื่อพรรคคอมมิวนิสต์ขึ้นสู่อำนาจในปี ค.ศ. 1917 และก่อตั้งสหภาพโซเวียต ได้มีการดำเนินนโยบายที่เรียกว่า การกำหนดเขตแดนทางดินแดนแห่งชาติ (National Territorial Delimitation - NTD) เพื่อแบ่งเอเชียกลางออกเป็นสาธารณรัฐตามพื้นฐานทางชาติพันธุ์

เป้าหมายของโซเวียตคือการสร้างสาธารณรัฐที่มีความสอดคล้องทางชาติพันธุ์ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติทำได้ยากเนื่องจากหลายพื้นที่ เช่น หุบเขาเฟอร์กานา (Ferghana Valley) มีประชากรหลายกลุ่มชาติพันธุ์อาศัยอยู่ปะปนกัน นอกจากนี้ โซเวียตยังคำนึงถึงปัจจัยด้านเศรษฐกิจ ภูมิศาสตร์ การเกษตร และโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งบ่อยครั้งมีความสำคัญมากกว่าเรื่องชาติพันธุ์ ส่งผลให้เส้นพรมแดนมีความคดเคี้ยวและเกิดพื้นที่ดินแดนส่วนแยก (Enclaves) จำนวนมาก

มรดกจากยุคโซเวียตที่เห็นได้ชัดคือโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ทางรถไฟสายหลักที่ตัดผ่านพรมแดนระหว่างสองประเทศถึงสามครั้ง เนื่องจากในสมัยนั้นการสร้างโครงสร้างพื้นฐานไม่ได้คำนึงถึงเส้นแบ่งเขตแดนภายในซึ่งไม่มีผลต่อการเดินทางในขณะนั้น