WASP คืออะไร? ทำความรู้จักกลุ่มชนชั้นนำผิวขาวโปรเตสแตนต์ในสหรัฐฯ

ในสหรัฐอเมริกา คำว่า WASP หรือ White Anglo-Saxon Protestant เป็นคำทางสังคมวิทยาที่ใช้เรียกกลุ่มชาวอเมริกันผิวขาว ชนชั้นสูง ที่นับถือศาสนาโปรเตสแตนต์ และโดยส่วนใหญ่มีเชื้อสายอังกฤษ กลุ่มคนเหล่านี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมกระแสหลักที่ทรงอิทธิพลและครอบงำสังคม วัฒนธรรม และการเมืองของสหรัฐฯ มาอย่างยาวนานเกือบตลอดประวัติศาสตร์ของประเทศ

นิยามและความหมายของ WASP

คำว่า WASP มีการตีความและใช้งานในหลายระดับ:

• ความหมายแคบ: หมายถึงชาวอเมริกันผิวขาว ชนชั้นสูง ที่สืบเชื้อสายมาจากผู้ตั้งถิ่นฐานชาวอังกฤษในศตวรรษที่ 17 ซึ่งเป็นรากฐานทางประชากรของประเทศ
• ความหมายกว้าง: นักสังคมวิทยาบางคนใช้คำนี้ครอบคลุมถึงชาวอเมริกันผิวขาวนับถือโปรเตสแตนต์ทุกคนที่มีเชื้อสายจากยุโรปตะวันตกเฉียงเหนือและยุโรปเหนือ

ในอดีต กลุ่ม WASP ถูกมองว่าเป็นขั้วตรงข้ามที่กีดกันกลุ่มคนอื่นๆ เช่น ชาวคาทอลิก, ชาวเยิว, ชาวไอริช, ผู้อพยพจากยุโรปตอนใต้หรือตะวันออก และกลุ่มคนที่ไม่ใช่ผิวขาว จนนำไปสู่การที่นักวิจารณ์เรียกกลุ่มคนเหล่านี้ว่า "The Establishment" หรือกลุ่มผู้กุมอำนาจในระบบ

ที่มาของคำและการใช้ในเชิงสังคมวิทยา

คำว่า WASP เริ่มปรากฏให้เห็นในรูปแบบต่างๆ ดังนี้:

การใช้ในเชิงการเมืองและสังคม

ในปี 1957 นักรัฐศาสตร์ Andrew Hacker ได้ใช้คำว่า WASP โดยที่ตัว W ในตอนนั้นหมายถึง "Wealthy" (ร่ำรวย) แทนที่จะเป็น "White" (ผิวขาว) เนื่องจากเขามองว่าการใช้คำว่าผิวขาวคู่กับแองโกล-แซกซอนนั้นเป็นการพูดซ้ำซ้อน ส่วนตัว P (Protestant) ถูกนำมาใช้ในเชิงล้อเลียนเพื่อสื่อถึงความ "waspishness" หรือลักษณะของคนที่ชอบพูดจาจิกกัดและใจร้าย

การทำให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง

ศาสตราจารย์ E. Digby Baltzell จากมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย ได้ทำให้คำนี้เป็นที่แพร่หลายผ่านหนังสือ The Protestant Establishment: Aristocracy and Caste in America ในปี 1964 โดย Baltzell เน้นย้ำว่ากลุ่ม WASP มีลักษณะคล้ายกับ "วรรณะ" (Caste) ที่ปิดกั้น และการลดลงของอำนาจในกลุ่มนี้ส่งผลต่อวิกฤตความเป็นผู้นำของอเมริกาในช่วงกลางศตวรรษที่ 20

ความเชื่อมโยงกับศาสนาและเชื้อสาย

กลุ่ม WASP มักมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับนิกายโปรเตสแตนต์สายหลัก (Mainline Protestant) เช่น:

• คริสตจักรเอพิสโกพัล (Episcopal Church) ซึ่งถือเป็นตัวแทนที่ชัดเจนที่สุดของภาพลักษณ์ WASP
• นิกายเพรสไบทีเรียน (Presbyterian)
• นิกายเมทอดิสต์สหรัฐ (United Methodist)
• นิกายคอนกรีเกชันนัลลิสต์ (Congregationalist)

นอกจากนี้ แนวคิด Anglo-Saxonism ยังมีบทบาทสำคัญในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 โดยกลุ่มมิชชันนารีโปรเตสแตนต์ชาวอเมริกันพยายามเผยแพร่ค่านิยมแบบแองโกล-แซกซอนไปทั่วโลก ซึ่งส่งผลให้ผู้นำทางด้านการเมือง วัฒนธรรม และศาสนาของสหรัฐฯ ในยุคนั้นส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มีเชื้อสายโปรเตสแตนต์จากยุโรปเหนือ

สถานะของ WASP ในปัจจุบัน

แม้ว่าอิทธิพลทางสังคมของกลุ่ม WASP ที่ร่ำรวยจะลดน้อยลงตั้งแต่ทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา แต่กลุ่มคนเหล่านี้ยังคงมีบทบาทสำคัญในด้านการเงิน การเมือง และการกุศลของสหรัฐอเมริกา นอกจากนี้ คำว่า WASP ยังถูกนำไปใช้เรียกกลุ่มชนชั้นนำที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันในประเทศอื่นๆ เช่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และแคนาดา