ไวท์แดมป์ (Whitedamp) ก๊าซพิษในเหมืองถ่านหิน

ไวท์แดมป์ (Whitedamp) คือส่วนผสมของก๊าซที่มีพิษร้ายแรง ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ของถ่านหิน โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่ปิดสนิท เช่น ภายในเหมืองถ่านหิน ก๊าซหลักที่เป็นพิษที่สุดในส่วนผสมนี้คือ คาร์บอนมอนอกไซด์ (Carbon Monoxide) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการเกิดพิษจากคาร์บอนมอนอกไซด์ในคนงานเหมือง

การเกิดและการประกอบกันของก๊าซ

ในเหมืองถ่านหิน ถ่านหินมักจะเริ่มเผาไหม้อย่างช้าๆ เมื่อสัมผัสกับอากาศ ซึ่งการเผาไหม้ที่ไม่สมบูรณ์จะทำให้เกิดก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ขึ้นมา ในบางครั้งอาจพบก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์ (Hydrogen Sulfide) หรือที่เรียกว่า สติงก์แดมป์ (Stinkdamp) ปะปนอยู่ด้วย

ความสัมพันธ์กับก๊าซชนิดอื่นในเหมือง

คำว่า "ไวท์แดมป์" เป็นคำศัพท์เฉพาะทางที่เหมืองแร่ใช้เรียกก๊าซชนิดต่างๆ ที่สะสมตัวอยู่ใต้ดิน ซึ่งมีความสัมพันธ์กับคำศัพท์อื่นๆ เช่น:

• ไฟร์แดมป์ (Firedamp): ก๊าซที่ติดไฟได้ (ส่วนใหญ่เป็นมีเทน)
• แบล็กแดมป์ (Black damp): ก๊าซที่ทำให้ขาดออกซิเจน
• สติงก์แดมป์ (Stink damp): ก๊าซที่มีกลิ่นเหม็น (ไฮโดรเจนซัลไฟด์)
• แอฟเตอร์แดมป์ (Afterdamp): กpาซที่เกิดขึ้นหลังการระเบิดในเหมือง

ที่มาของคำศัพท์ (Etymology)

คำว่า "damp" ในบริบทนี้ไม่ได้หมายถึงความชื้น (humidity) แต่มีที่มาจากรากศัพท์ภาษาเยอรมันโบราณ (Proto-Germanic) คำว่า dampaz ซึ่งหมายถึง "ไอระเหย" (vapor) โดยคำนี้ได้ส่งต่อมายังภาษาเยอรมันต่ำ (Middle Low German) และภาษาเยอรมันสมัยใหม่ (Dampf) ซึ่งยังคงใช้เรียกไอระเหยจนถึงปัจจุบัน

การตรวจจับก๊าซพิษ

ในอดีต การตรวจจับไวท์แดมป์หรือคาร์บอนมอนอกไซด์ทำได้โดยการใช้ นกคานารี เนื่องจากนกเหล่านี้มีความไวต่อก๊าซพิษและจะหมดสติหรือตายก่อนมนุษย์ ทำให้คนงานเหมืองสามารถอพยพได้ทันเวลา

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีการใช้ เครื่องตรวจจับก๊าซ (Gas Detectors) ที่มีความแม่นยำสูง สามารถตรวจจับก๊าซพิษได้ในระดับที่ต่ำมาก ซึ่งช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการทำงานภายในเหมืองแร่ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น