วิกิมีเดียนประจำสถาบัน การเชื่อมโยงความรู้สาธารณะกับสถาบันทางวัฒนธรรม
สรุปใจความสำคัญ
- วิกิมีเดียนประจำสถาบัน (WiR) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างสถาบันทางวัฒนธรรม (GLAM) และชุมชนวิกิมีเดีย
- เน้นการเผยแพร่ข้อมูลภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเปิด (Open License) และการจัดกิจกรรม Edit-a-thons
- สามารถรับค่าตอบแทนจากสถาบันเจ้าภาพได้ แต่ต้องปฏิบัติตามกฎการเขียนที่เป็นกลางและห้ามทำการตลาดให้สถาบัน
วิกิมีเดียนประจำสถาบัน (Wikipedian in Residence หรือ Wikimedian in Residence - WiR) คือบรรณาธิการวิกิพีเดียหรืออาสาสมัครในชุมชนวิกิมีเดียที่ได้รับโอกาสในการเข้าปฏิบัติงานภายในสถาบันต่างๆ โดยส่วนใหญ่จะเป็นสถาบันทางวัฒนธรรม เช่น หอศิลป์, ห้องสมุด, หอจดหมายเหตุ, พิพิธภัณฑ์, สมาคมวิชาการ หรือสถาบันอุดมศึกษา
เป้าหมายหลักของบทบาทนี้คือการสนับสนุนให้สถาบันเจ้าภาพสามารถเผยแพร่ข้อมูลและเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับพันธกิจของสถาบันลงในวิกิพีเดีย เพื่อให้สาธารณชนเข้าถึงความรู้ได้กว้างขวางขึ้น พร้อมทั้งส่งเสริมการปล่อยข้อมูลภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเปิด (Open Licenses) และสร้างความสัมพันธ์ที่ยั่งยืนระหว่างสถาบันกับชุมชนวิกิมีเดียทั่วโลก
บทบาทและหน้าที่ความรับผิดชอบ
หน้าที่หลักของวิกิมีเดียนประจำสถาบันคือการทำหน้าที่เป็นตัวกลาง (Liaison) ระหว่างสถาบันเจ้าภาพและชุมชนวิกิมีเดีย โดยมีกิจกรรมหลักดังนี้:
1. การฝึกอบรมและการจัดกิจกรรม
WiR มักรับผิดชอบในการจัดกิจกรรม Edit-a-thons (กิจกรรมรวมกลุ่มแก้ไขบทความ) และการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ของสถาบันรวมถึงบุคคลทั่วไป ให้มีความรู้ความเข้าใจในนโยบายและแนวทางปฏิบัติของวิกิพีเดีย เช่น นโยบายเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interest) เพื่อให้การเขียนบทความมีความเป็นกลางและถูกต้องตามมาตรฐาน
2. การจัดการคอลเลกชันดิจิทัล
ความร่วมมือที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือการจัดการข้อมูลดิจิทัล โดย WiR จะให้คำแนะนำด้านการแปลงข้อมูลเป็นดิจิทัล (Digitization) และช่วยนำสื่อต่างๆ พร้อมข้อมูลเมทาดาตา (Metadata) ขึ้นสู่ Wikimedia Commons ซึ่งเป็นคลังสื่อส่วนกลางที่อาสาสมัครทั่วโลกสามารถนำไปแปล ขยายความ และตรวจสอบความถูกต้องได้ ข้อมูลเหล่านี้จะถูกนำไปใช้ประกอบในบทความวิกิพีเดียเพื่อเพิ่มความสมบูรณ์ของเนื้อหา
3. การบูรณาการข้อมูลและ API
ในบางกรณี WiR จะทำงานในระดับเทคนิค เช่น การเชื่อมต่อ API ของฐานข้อมูลสถาบันเข้ากับเครื่องมือของวิกิพีเดีย ตัวอย่างเช่น การที่มูลนิธิวิกิมีเดียสนับสนุน WiR ให้ทำงานร่วมกับ OCLC เพื่อรวม API ของ WorldCat Search เข้ากับเครื่องมือช่วยอ้างอิงอัตโนมัติของวิกิพีเดีย ทำให้บรรณาธิการสามารถเพิ่มแหล่งอ้างอิงได้รวดเร็วและแม่นยำยิ่งขึ้น
ค่าตอบแทนและข้อกำหนด
แม้ว่าวิกิพีเดียจะมีนโยบายไม่สนับสนุนการจ่ายเงินเพื่อแลกกับการเขียนบทความ และห้ามการโฆษณาแฝง แต่ วิกิมีเดียนประจำสถาบันสามารถรับค่าตอบแทนได้ ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของเงินเดือน เบี้ยเลี้ยง หรือเครดิตการทำงาน โดยมีเงื่อนไขว่าต้องปฏิบัติตามแนวทางปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เพื่อไม่ให้การทำงานกลายเป็นการประชาสัมพันธ์ (PR) หรือการตลาดให้กับสถาบันเจ้าภาพ
ประวัติและความเป็นมา
แนวคิดนี้เริ่มต้นขึ้นในปี 2010 โดย Liam Wyatt ชาวออสเตรเลีย ซึ่งเป็นวิกิมีเดียนประจำสถาบันคนแรกที่อาสาสมัครทำงานให้กับพิพิธภัณฑ์บริติช (British Museum) เป็นเวลา 5 สัปดาห์ โดยเขามองว่าวิกิพีเดียและพิพิธภัณฑ์มีเป้าหมายเดียวกันคือการเผยแพร่ข้อมูลที่ถูกต้องและทันสมัยที่สุดให้แก่ผู้คน
หลังจากนั้น โครงการนี้ได้ขยายตัวไปยังสถาบันชั้นนำทั่วโลก เช่น สถาบันสมิธโซเนียน (Smithsonian Institution), หอสมุดแห่งชาติเวลส์, มหาวิทยาลัยเอดินบะระ และพระราชวังแวร์ซาย ในฝรั่งเศส รวมถึงสถาบันขนาดเล็กในท้องถิ่นต่างๆ ทั่วโลก
คำถามที่พบบ่อย
วิกิมีเดียนประจำสถาบันแตกต่างจากบรรณาธิการวิกิพีเดียทั่วไปอย่างไร?
วิกิมีเดียนประจำสถาบันจะได้รับการบรรจุหรือได้รับตำแหน่งในสถาบันทางวัฒนธรรม (เช่น พิพิธภัณฑ์ หรือห้องสมุด) เพื่อทำหน้าที่ประสานงานและนำข้อมูลของสถาบันนั้นๆ ออกสู่สาธารณะผ่านวิกิพีเดียอย่างเป็นระบบ
สถาบันที่รับ WiR จะได้ประโยชน์อะไร?
สถาบันจะได้เพิ่มการเข้าถึงข้อมูลของตนให้กว้างขวางขึ้นผ่านวิกิพีเดีย และได้รับความช่วยเหลือในการแปลงข้อมูลเป็นดิจิทัลและการจัดการสื่อใน Wikimedia Commons
WiR สามารถเขียนบทความเพื่อโปรโมทสถาบันได้หรือไม่?
ไม่ได้ WiR ต้องปฏิบัติตามนโยบายความเป็นกลางของวิกิพีเดียอย่างเคร่งครัด และห้ามใช้ตำแหน่งนี้เพื่อการประชาสัมพันธ์หรือการตลาด
ใครสามารถเป็นวิกิมีเดียนประจำสถาบันได้?
โดยทั่วไปคือบรรณาธิการวิกิพีเดียที่มีประสบการณ์ ซึ่งมีความเข้าใจในนโยบายของชุมชนและสามารถทำงานร่วมกับสถาบันทางวัฒนธรรมได้