World Book Capital เมืองหลวงแห่งหนังสือโลกของ UNESCO

World Book Capital (WBC) หรือ เมืองหลวงแห่งหนังสือโลก เป็นโครงการริเริ่มของ UNESCO ที่มอบตำแหน่งนี้ให้กับเมืองต่างๆ เพื่อยกย่องและส่งเสริมการอ่านหนังสือและการสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้เกิดขึ้นในสังคม โดยเมืองที่ได้รับเลือกจะดำเนินกิจกรรมต่างๆ ตลอดหนึ่งปีเต็ม เริ่มตั้งแต่วันที่ 23 เมษายน ซึ่งเป็นวันหนังสือและลิขสิทธิ์โลก (World Book and Copyright Day)

ประวัติความเป็นมา

โครงการนี้เกิดขึ้นหลังจากที่มีการจัดงานวันหนังสือและลิขสิทธิ์โลก (23 เมษายน) มาได้ 6 ปี โดยเริ่มจากความคิดริเริ่มในกรุงมาดริด ประเทศสเปน ในปี 2001 เพื่อให้มีการเฉลิมฉลองการอ่านตลอดทั้งปี ไม่ใช่เพียงแค่วันเดียว

UNESCO ได้ร่วมมือกับองค์กรวิชาชีพในห่วงโซ่หนังสือ ได้แก่ สมาคมผู้จัดพิมพ์นานาชาติ (International Publishers Association), สหพันธ์นานาชาติของสมาคมห้องสมุดและสถาบัน (International Federation of Library Associations and Institutions) และสหพันธ์นานาชาติของร้านหนังสือ (International Booksellers Federation) เพื่อสร้างโปรแกรมที่มุ่งเน้นการส่งเสริมหนังสือในช่วงเวลาระหว่างวันหนังสือและลิขสิทธิ์โลกในแต่ละปี

ในการประชุมสมัชชาใหญ่ของ UNESCO เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2001 ได้มีการตัดสินใจให้การสนับสนุนทางศีลธรรมและทางปัญญาแก่โครงการนี้ โดยมีกรุงมาดริดเป็นเมืองหลวงแห่งหนังสือโลกเมืองแรกในปี 2001 ตามด้วยเมืองอเล็กซานเดรียในปี 2002 และนิวเดลีในปี 2003

กิจกรรมและวัตถุประสงค์

เมืองที่ได้รับเลือกเป็น World Book Capital จะดำเนินกิจกรรมต่างๆ เพื่อส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านและแบ่งปันคุณค่าของ UNESCO ให้กับคนทุกเพศทุกวัยและทุกกลุ่มประชากร โดยมีวัตถุประสงค์หลักดังนี้:

• สร้างความตระหนักรู้: มุ่งเน้นการแก้ปัญหาการรู้หนังสือและการอ่านผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย
• ความร่วมมือ: รวบรวมอุตสาหกรรมหนังสือทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับชาติ รวมถึงสร้างความร่วมมือกับองค์กรและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่นๆ
• ดึงดูดความสนใจ: ใช้ตำแหน่งนี้เพื่อดึงดูดความสนใจจากนานาชาติให้เห็นถึงมรดกทางวรรณกรรมของเมืองและประเทศนั้นๆ

กระบวนการเสนอชื่อและเกณฑ์การตัดสิน

กระบวนการเสนอชื่อ

ในทุกๆ ปี UNESCO จะเปิดรับสมัครผ่านทางเว็บไซต์ทางการ โดยการเสนอชื่อนี้ไม่มีรางวัลเป็นตัวเงิน แต่เป็นการยอมรับในโปรแกรมการส่งเสริมการอ่านที่ดีที่สุด

ผู้อำนวยการใหญ่ของ UNESCO จะเป็นผู้ตัดสินใจเลือกเมือง โดยผ่านการปรึกษาหารือกับคณะกรรมการที่ปรึกษา ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจาก International Authors Forum (IAF), IFLA, IPA และตัวแทนจาก UNESCO

เกณฑ์การตัดสิน

คณะกรรมการจะประเมินข้อเสนอโครงการโดยใช้เกณฑ์ 6 ประการ ดังนี้:

1. การนำเสนอโปรแกรมกิจกรรมที่ออกแบบมาเป็นพิเศษสำหรับ World Book Capital และมีประโยชน์ในระยะยาวต่อสังคม
2. โครงร่างค่าใช้จ่ายและกลยุทธ์การระดมทุน
3. ระดับการมีส่วนร่วมของเทศบาล เมือง ภูมิภาค และระดับนานาชาติ รวมถึงองค์กรวิชาชีพและ NGO
4. คุณภาพและปริมาณของกิจกรรมที่จัดร่วมกับนักเขียน ผู้จัดพิมพ์ ร้านหนังสือ และบรรณารักษ์
5. โครงการอื่นๆ ที่โดดเด่นในการส่งเสริมการอ่าน
6. ความสอดคล้องกับหลักการเสรีภาพในการแสดงออก เสรีภาพในการตีพิมพ์ และการเผยแพร่ข้อมูล ตามรัฐธรรมนูญของ UNESCO และปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน