ยโศทา มารดาบุญธรรมของพระกฤษณะในตำนานฮินดู

ยโศทา (สันสกฤต: यशोदा, IAST: Yaśodā) คือมารดาบุญธรรมของพระกฤษณะและเป็นภรรยาของนันทะ (Nanda) ในคัมภีร์ปุรณะของศาสนาฮินดู ยโศทาถูกบรรยายว่าเป็นภรรยาของนันทะ ผู้เป็นหัวหน้าหมู่บ้านโกกุล (Gokul) และเป็นน้องสาวของโรหิณี (Rohini) ตามคัมภีร์ภควะตะปุรณะ (Bhagavata Purana) พระกฤษณะประสูติจากพระนางเทวกี (Devaki) แต่พระวาสุเทวะ (Vasudeva) บิดาของพระองค์ทรงนำพระกฤษณะทารกมาฝากให้แก่ลูกพี่ลูกน้องของพระองค์คือ นันทะ และภรรยาของเขาคือ ยโศทา ในหมู่บ้านโกกุล เพื่อให้ยโศทาได้เลี้ยงดูและปกป้องพระกฤษณะจากกัมสะ (Kamsa) กษัตริย์ผู้โหดร้ายแห่งเมืองมถุรา (Mathura)

ความหมายของชื่อ

ชื่อ ยโศทา มีความหมายว่า "ผู้ให้ความรุ่งโรจน์หรือเกียรติยศ" (Yash = เกียรติยศ, Da = ผู้ให้)

ตำนานและเรื่องราว

ต้นกำเนิด

ตามคัมภีร์ภควะตะปุรณะ ยโศทาเป็นอวตารของภรรยาของโธรณะ (Drona) หนึ่งในเหล่าวัสดุ (Vasu) ชีวิตในช่วงแรกของนางไม่เป็นที่รู้จักมากนัก นอกจากการแต่งงานกับนันทะ

เมื่อกัมสะตัดสินใจจะสังหารพระกฤษณะทันทีที่ประสูติ เพื่อปกป้องพระองค์ พระกฤษณะและโยคะมายา (Yogamaya) จึงประสูติจากครรภ์ของพระนางเทวกีและยโศทาในเวลาเดียวกัน และถูกสลับตัวโดยพระวาสุเทวะ พระกฤษณะจึงรอดพ้นจากภัยอันตรายและเติบโตขึ้นภายใต้การดูแลของยโศทาในฐานะลูกบุญธรรม

การเห็นจักรวาลในปากของพระกฤษณะ

มีเหตุการณ์หนึ่งในคัมภีร์ภควะตะปุรณะที่เล่าว่า วันหนึ่งขณะที่พระกฤษณะกำลังเล่นกับเพื่อนๆ และแอบกินดิน own ปรากฏว่าเพื่อนๆ ได้นำเรื่องนี้ไปฟ้องยโศทา เมื่อยโศทามาถึงและดุว่าพระองค์ พระกฤษณะทรงปฏิเสธว่าไม่ได้กินดิน และขอให้มารดาดูในปากของพระองค์

เมื่อยโศทาเปิดปากของพระกฤษณะ พระนางจึงได้เห็นจักรวาลทั้งหมด ซึ่งประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต ท้องฟ้า และแม้แต่ที่พำนักของพระองค์เอง (dhāma) ทำให้พระนางตระหนักถึงความยิ่งใหญ่ของพระองค์

การปลดปล่อยนลคุวระและมณิกรีวะ

ครั้งหนึ่งพระกฤษณะทรงเล่นทรายและกลืนกินทราย ซึ่งทำให้ยโศทาโกรธและลงโทษโดยการมัดพระองค์ไว้กับครกหิน (mortar) พระกฤษณะทรงลากครกหินนั้นไปจนติดอยู่ระหว่างต้นไม้คู่ที่เรียกว่า มรุตตรุ (Marutru) ทันใดนั้น ต้นไม้ทั้งสองต้นนั้นก็ได้คืนร่างเดิมเป็น นลคุวระ (Nalakuvara) และมณิกรีวะ (Manigriva) บุตรของกุเวระ (Kubera) ซึ่งเคยถูกสาปให้เป็นต้นไม้โดยพระนารทมุนิ และได้รับการปลดปล่อยจากคำสาปหลังจากได้พบกับพระกฤษณะ

บทสรุป

ยโศทาเป็นสัญลักษณ์ของความรักของมารดาที่บริสุทธิ์และบริสุทธิ์ (Vatsalya Bhava) และเป็นที่ยกย่องในคัมภีร์ภควะตะปุรณะว่าได้รับความเมตตาจากพระผู้เป็นเจ้าสูงสุดในระดับที่แม้แต่พระพรหม พระศิวะ หรือพระลักษมีก็ไม่อาจได้รับได้