Zanni ตัวละครผู้รับใช้จอมกะล่อนใน Commedia dell'Arte

Zanni (ภาษาอิตาลี: [ˈdzanni]) หรือที่รู้จักในชื่อ Zani หรือ Zane คือตัวละครประเภทหนึ่งใน Commedia dell'Arte ซึ่งเป็นรูปแบบการแสดงละครเวทีของอิตาลีที่มีชื่อเสียงในฐานะผู้รับใช้ที่เฉลียวฉลาดและจอมวางแผน ตัวละคร Zanni มีต้นกำเนิดมาจากชนบทและถูกมองว่าเป็น "ผู้ใช้แรงงานอพยพที่ไร้ทรัพย์สิน" โดยปรากฏตัวในการแสดง Commedia ตั้งแต่ศตวรรษที่ 14 และเป็นที่มาของคำว่า "zany" ในภาษาอังกฤษ

ต้นกำเนิดของชื่อ

ชื่อ "Zanni" (รวมถึง "Zuan") เป็นรูปแบบหนึ่งของชื่อ Gianni ซึ่งเป็นชื่อที่แพร่หลายในแถบชนบทของ Lombard-Venetian ซึ่งเป็นแหล่งที่มาของคนรับใช้ส่วนใหญ่ที่เข้าไปทำงานกับเหล่าขุนนางและพ่อค้าผู้มั่งคั่งในเมืองเวนิส ในภาษาอิตาลี ชื่อนี้ถูกใช้เพื่อเรียกใครบางคนที่ตัวตนไม่สำคัญนัก

เมื่อเวลาผ่านไป Zanni ได้กลายเป็นคำศัพท์ทางเทคนิคที่ใช้เรียกผู้รับใช้ทั้งหมดในละคร Commedia dell'Arte และได้แตกแขนงออกเป็นตัวละครที่มีลักษณะเฉพาะตัวมากขึ้น เช่น:

• Harlequin (Arlecchino): ตัวแทนของตัวตลกที่เน้นความคล่องแคล่วและกายกรรม
• Pulcinella: ตัวละครผู้รับใช้ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
• Brighella: ผู้รับใช้ที่เจ้าเล่ห์และฉลาดหลักแหลม
• Mezzettino, Truffaldino, Beltrame: ตัวละครผู้รับใช้รูปแบบอื่นๆ

ลักษณะนิสัยของ Zanni

ในหลักฐานทางวรรณกรรมยุคแรก Zanni มักจะปรากฏตัวในฐานะผู้รับใช้ของ Pantalone ตัวละคร Zanni มีสัญชาตญาณการเอาตัวรอดที่แข็งแกร่งที่สุดในบรรดาตัวละครทั้งหมด เขามักจะหิวโหยอยู่เสมอ ซึ่งนำไปสู่จินตนาการถึงโลกยูโทเปียที่ทุกอย่างสามารถกินได้

Zanni มีมุมมองต่อโลกแบบวิญญาณนิยม (Animistic) โดยเชื่อว่าทุกสิ่งมีวิญญาณและอาจกินได้ เขามักถูกนำเสนอว่าเป็นคนโง่เขลา ไม่มีความตระหนักรู้ในตนเอง และไม่ถนัดในการคิดวิเคราะห์ แต่ในขณะเดียวกัน เขาก็เป็นคนซื่อสัตย์และใช้ชีวิตอยู่กับปัจจุบัน

ลักษณะที่น่าสนใจคือ Zanni ถูกเรียกว่าเป็น "อัจฉริยะผู้โง่เขลา" (Stupid Genius) ซึ่งเป็นความย้อนแย้งในตัวเอง ความโง่เขลาทำให้เขาไม่สามารถทำงานง่ายๆ ให้สำเร็จได้ แต่ความอัจฉริยะทำให้เขาสามารถทำให้สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ให้เป็นไปได้

ประเภทของ Zanni

วิวัฒนาการของ Zanni แบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก:

1. First Zanni (il furbo - ผู้ฉลาด)

First Zanni คือผู้รับใช้ที่เฉลียวฉลาด มีไหวพริบ และเจ้าเล่ห์ สามารถหลอกลวงใครก็ได้ที่เขาพบเจอ เขามีหน้าที่ขับเคลื่อนเนื้อเรื่องให้ดำเนินต่อไปด้วยความพลิกผันและมีความเป็นจอมวางแผน

2. Second Zanni (lo stupido - ผู้โง่เขลา)

Second Zanni คือผู้รับใช้ที่ซุ่มซ่าม โง่เขลา และมักจะสร้างความตลกขบขัน (Comic Relief) ให้กับผู้ชม โดยมักจะไม่สามารถแยกแยะซ้ายขวาได้ และไม่ได้มีหน้าที่ขับเคลื่อนพล็อตเรื่องมากมากนัก

การแสดงและเครื่องแต่งกาย

การแสดง Zanni ต้องอาศัยความสามารถทางกายภาพอย่างสูง นักแสดงต้องมีความคล่องแคล่ว สามารถเล่นกายกรรม เดินบนไม้ต่อขา เต้นรำ และตีลังกาได้ ความสำเร็จของการแสดงขึ้นอยู่กับจังหวะการโต้ตอบกับคู่แสดงเป็นอย่างมาก

เครื่องแต่งกายของ Zanni โดยทั่วไปประกอบด้วยเสื้อผ้าสีขาวตัวโคร่งที่ทำจากกระสอบแป้ง ซึ่งเลียนแบบการแต่งกายของชาวนาและคนงานในยุคนั้น