บริษัทการค้าอเมริกันแห่งบอร์เนียว ความพยายามตั้งอาณานิคมที่ล้มเหลว

บริษัทการค้าอเมริกันแห่งบอร์เนียวเป็นบริษัทที่ก่อตั้งขึ้นโดย โจเซฟ วิลเลียม ทอร์เรย์ (Joseph William Torrey) และ โธมัส แบรดลีย์ แฮร์ริส (Thomas Bradley Harris) พร้อมด้วยนักลงทุนชาวจีนหลายราย หลังจากที่ได้รับสิทธิการเช่าที่ดินในบอร์เนียวเหนือจากสุลต่านแห่งบรูไน ความพยายามในการสร้างอาณานิคมอเมริกันแห่งแรกในพื้นที่นี้ซึ่งมีชื่อว่า 'เอลเลนา' (Ellena) กลับต้องล้มเหลวและถูกทิ้งร้างในเวลาต่อมา เนื่องจากปัญหาด้านการเงิน โรคระบาด และความไม่สงบในหมู่คนงาน

ประวัติความเป็นมา

ในปี ค.ศ. 1850 สหรัฐอเมริกาและบรูไนได้ลงนามในสนธิสัญญาทางการค้า ซึ่งมีผลบังคับใช้ในปี ค.ศ. 1865 จากข้อตกลงนี้ ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1865 ชาร์ลส์ ลี โมเสส (Charles Lee Moses) กงสุลใหญ่ของสหรัฐฯ ประจำสุลต่านแห่งบรูไน ได้รับสิทธิการเช่าที่ดินผืนใหญ่ในบอร์เนียวเหนือเป็นเวลา 10 ปี จากสุลต่านอับดุล โมมิน และผู้สืบทอดคือ เพงิรัน เทเมงกุง ซึ่งการมอบสิทธินี้เป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ของสุลต่านเพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งภายในและต่อสู้กับการกบฏและการโจรสลัดในบอร์เนียวเหนือ

โมเสสต้องการทำกำไรจากการเช่าที่ดินนี้ จึงได้ประกาศหาผู้ซื้อทันทีหลังจากลงนามในสัญญาเช่า ซึ่งดึงดูดความสนใจของพ่อค้าชาวอเมริกันในฮ่องกงอย่าง โจเซฟ ทอร์เรย์ และ โธมัส แฮร์ริส ทั้งสองได้รับรายงานว่าดินแดนแห่งนี้อุดมไปด้วยทองคำ เพชร อัญมณี เครื่องเทศ และสมบัติล้ำค่าที่สามารถส่งออกไปยังตลาดฮ่องกงและจีนได้ จึงตัดสินใจซื้อสิทธิการเช่าจากโมเสสในเดือนกันยายน ค.ศ. 1865

การก่อตั้งอาณานิคมเอลเลนา

ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1865 ทอร์เรย์และแฮร์ริส พร้อมด้วยผู้ให้กู้ชาวจีน ได้แก่ ลี อัสซิง และ พง อัมพง ได้ร่วมกันก่อตั้ง บริษัทการค้าอเมริกันแห่งบอร์เนียว โดยวางแผนที่จะสร้างอาณานิคมที่คิมานิส (Kimanis) และทำกำไรจากการเกษตรแบบไร่ขนาดใหญ่

เพื่อให้สิทธิการเช่ามีความถูกต้อง ทอร์เรย์ได้จัดทำหนังสือรับรองสิทธิการเช่าฉบับใหม่ในวันที่ 24 พฤศจิกายน ค.ศ. 1865 ณ พระราชวังบรูไน ซึ่งได้รับการประทับตราโดยสุลต่านและรัฐมนตรีสามท่าน เอกสารฉบับนี้ยืนยันการได้มาซึ่งสิทธิการเช่าและรับรองว่าทอร์เรย์มีอำนาจเด็ดขาดในการปกครอง โดยสุลต่านได้มอบตำแหน่ง "ราชาแห่งแอมบองและมารูดู" (Rajah of Ambong and Marudu) ให้แก่เขา จนทำให้ทอร์เรย์ได้รับฉายาว่า "แยงกี้ ราชา" (Yankee Rajah)

ความล้มเหลวและการล่มสลาย

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1865 ทอร์เรย์และชาวอเมริกันอีก 12 คน พร้อมด้วยคนงานชาวจีน 60 คน ได้ก่อตั้งอาณานิคม 'เอลเลนา' (Ellena) โดยทอร์เรย์แต่งตั้งตนเองเป็นผู้ว่าการ และแฮร์ริสเป็นรองผู้ว่าการ อย่างไรก็ตาม แผนการปลูกอ้อย ยาสูบ และข้าว เพื่อดึงดูดผู้ตั้งถิ่นฐานเพิ่มเติมกลับล้มเหลว เนื่องจากทำเลที่ตั้งของอาณานิคมบริเวณปากแม่น้ำคิมานิสที่ไหลช้า ทำให้เกิดการระบาดของโรคมาลาเรียและโรคอื่นๆ

นอกจากนี้ อาณานิคมยังขาดฐานการเงินที่มั่นคง ทำให้ทอร์เรย์ต้องเดินทางกลับไปยังฮ่องกงและเซี่ยงไฮ้เพื่อหานักลงทุนเพิ่มเติม ในขณะที่ทอร์เรย์พยายามระดมทุนในฮ่องกง โธมัส แฮร์ริส ได้เสียชีวิตลงด้วยโรคมาลาเรียในวันที่ 22 พฤษภาคม ค.ศ. 1866

ภายในปี ค.ศ. 1866 อาณานิคมเอลเลนาถูกทิ้งร้างเนื่องจากขาดเงินทุน แรงงาน และเกิดการจลาจลในหมู่คนงาน รวมถึงโรคระบาดที่รุนแรง ความล้มเหลวนี้ทำให้ทอร์เรย์สิ้นเนื้อประดาตัว ในขณะที่โมเสสยังไม่ได้รับเงินค่าซื้อสิทธิการเช่าทั้งหมด

เก้าปีต่อมา ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1876 ก่อนที่สัญญาเช่า 10 ปีจะสิ้นสุดลง กลุ่มผู้ก่อตั้งประสบความสำเร็จในการขายสิทธิทั้งหมดให้แก่ บารอน ฟอน โอเวอร์เบ็ค (Baron von Overbeck) ชาวเยอรมันในฮ่องกง ด้วยราคา 15,000 ดอลลาร์ โดยมีเงื่อนไขว่าต้องได้รับการต่ออายุสัญญาเช่าจากสุลต่านแห่งบรูไนภายในเก้าเดือน