ซิทเทิร์น (Cittern) เครื่องดนตรีสายจากยุคเรเนซองส์

ซิทเทิร์น (Cittern) หรือที่รู้จักในชื่อ cistre (ฝรั่งเศส), cetra (อิตาลี), Cister (เยอรมัน) และ cistro (สเปน) เป็นเครื่องดนตรีประเภทสายที่มีต้นกำเนิดมาจากยุคเรเนซองส์ แม้ว่านักวิชาการสมัยใหม่จะยังคงถกเถียงกันเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ที่แน่ชัด แต่เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าซิทเทิร์นสืบเชื้อสายมาจาก ซิตอล (Citole) ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีในยุคกลาง

จุดเด่นของซิทเทิร์นคือการออกแบบด้านหลังที่แบน ซึ่งทำให้สร้างได้ง่ายและราคาถูกกว่าลูท (Lute) นอกจากนี้ยังเล่นง่ายกว่า มีขนาดเล็กกว่า ไม่บอบบาง และพกพาสะดวก ทำให้ซิทเทิร์นกลายเป็นเครื่องดนตรีที่ได้รับความนิยมในทุกชนชั้นทางสังคมสำหรับการเล่นดนตรีเพื่อความบันเทิงในยามว่าง คล้ายกับบทบาทของกีตาร์ในปัจจุบัน

ประวัติและลักษณะทางดนตรี

ซิทเทิร์นในยุคก่อนสมัยใหม่

ซิทเทิร์นเป็นหนึ่งในเครื่องดนตรีเพียงไม่กี่ชนิดในยุคเรเนซองส์ที่ใช้ สายโลหะ ในขณะที่เครื่องดนตรีส่วนใหญ่ในสมัยนั้นใช้สายที่ทำจากลำไส้สัตว์ (gut-strung) โดยทั่วไปจะมีสาย 4 ชุด (courses) ซึ่งอาจเป็นสายเดี่ยว สายคู่ หรือสายสาม ตามการออกแบบและความแตกต่างในแต่ละภูมิภาค

ลักษณะเด่นอีกประการหนึ่งคือการจูนสายแบบ re-entrant tuning ซึ่งหมายความว่าสายที่อยู่บนสุดทางกายภาพไม่ใช่สายที่มีเสียงต่ำที่สุด (คล้ายกับแบนโจห้าสายหรืออูคูเลเล่) การจูนและช่วงเสียงที่แคบนี้ช่วยให้ผู้เล่นสามารถจับคอร์ดง่ายๆ สำหรับการบรรเลงประกอบเพลงหรือการเต้นรำได้ แม้ว่าจะมีการเขียนเพลงที่มีความซับซ้อนสูงสำหรับซิทเทิร์นเช่นกัน ด้วยเสียงที่สดใสและร่าเริง ทำให้ซิทเทิร์นเป็นเครื่องดนตรีที่ช่วยเติมเต็มเสียงของเครื่องดนตรีสายลำไส้ได้เป็นอย่างดี

วิวัฒนาการในช่วงศตวรรษที่ 16 ถึง 18

ในช่วงศตวรรษที่ 16 ถึง 18 ซิทเทิร์นเป็นเครื่องดนตรีที่พบเห็นได้ทั่วไปในร้านตัดผมของอังกฤษ โดยมักจะถูกวางไว้ในพื้นที่รอรับบริการเพื่อให้ลูกค้าได้เล่นเพื่อความบันเทิง และมีการตีพิมพ์โน้ตเพลงยอดนิยมสำหรับเครื่องดนตรีชนิดนี้โดยเฉพาะ

ส่วนหัวของลูกบิด (pegbox) มักจะถูกตกแต่งด้วยรูปสลักขนาดเล็ก ซึ่งบางครั้งอาจไม่ได้มีความประณีตทางศิลปะมากนัก ในบทละครเรื่อง Love's Labour's Lost ของเชกสเปียร์ มีการใช้คำว่า "cittern-head" เป็นคำด่าทอเพื่อล้อเลียน

เช่นเดียวกับที่ลูทถูกขยายขนาดและเพิ่มสายเบสจนกลายเป็นธีออร์โบ (Theorbo) และชิทาร์โรน (Chitarrone) เพื่อใช้ในงานคอนทินิวโอ (continuo) ซิทเทิร์นก็ได้ถูกพัฒนาเป็น เซเทอโรน (Ceterone) ซึ่งมีคอยาวขึ้นและมีสายเบสที่ไม่ต้องกดเฟรต แม้ว่าเซเทอโรนจะเป็นเครื่องดนตรีที่พบได้น้อยกว่ามากก็ตาม

ซิทเทิร์นในยุคปัจจุบัน

ในเยอรมนี ซิทเทิร์นยังคงหลงเหลืออยู่ในชื่อ Waldzither และ Lutherzither (ชื่อหลังมาจากความเชื่อที่ว่ามาร์ติน ลูเธอร์ เคยเล่นเครื่องดนตรีชนิดนี้) นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกอื่นๆ เช่น Thüringer Waldzither, Harzzither และ Halszither ในสวิตเซอร์แลนด์

ตระกูลซิทเทิร์นยังคงสืบทอดมาจนถึงปัจจุบันในรูปแบบของ cetara ของคอร์ซิกา และ กีตาร์โปรตุเกส (Portuguese guitar) ซึ่งใช้บรรเลงเพลงพื้นเมืองที่เรียกว่า fado นอกจากนี้ ในช่วงทศวรรษ 1970 ลูเธียร์ชาวอังกฤษชื่อ Stefan Sobell ได้สร้าง "cittern" รุ่นไฮบริดโดยใช้กีตาร์โปรตุเกสและกีตาร์ Martin archtop ปี 1930 เป็นต้นแบบ ซึ่งได้รับความนิยมอย่างมากในกลุ่มนักดนตรีแนวโฟล์ก