โศกนาฏกรรมระเบิดพลุที่เมืองเอนสเคเด

โศกนาฏกรรมระเบิดพลุที่เมืองเอนสเคเด (Enschede fireworks disaster) เป็นเหตุการณ์ระเบิดครั้งรุนแรงของคลังเก็บพลุและดอกไม้ไฟในวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 2000 ณ เมืองเอนสเคเด ประเทศเนเธอร์แลนด์ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตทั้งหมด 23 ราย ซึ่งรวมถึงเจ้าหน้าที่ดับเพลิง 4 นาย และมีผู้ได้รับบาดเจ็บอีกกว่า 950 คน นอกจากนี้ แรงระเบิดยังทำลายบ้านเรือนไปกว่า 400 หลัง และสร้างความเสียหายให้อาคารอีก 1,500 แห่ง

รายละเอียดการระเบิด

เหตุการณ์นี้ประกอบด้วยการระเบิดหลายระลอก โดยการระเบิดครั้งแรกมีความรุนแรงเทียบเท่ากับระเบิด TNT ประมาณ 0.8 ตัน (3.3 กิกะจูล) และการระเบิดครั้งสุดท้ายซึ่งรุนแรงที่สุดมีความรุนแรงอยู่ในช่วง 4–5 ตันของ TNT (17–21 กิกะจูล) แรงสั่นสะเทือนจากการระเบิดครั้งใหญ่ที่สุดสามารถรับรู้ได้ไกลถึงเมืองเดเวนเทอร์ (Deventer) ซึ่งอยู่ห่างออกไปถึง 50 กิโลเมตร ส่งผลให้ต้องมีการระดมเจ้าหน้าที่ดับเพลิงจากประเทศเยอรมนีที่อยู่บริเวณชายแดนเข้ามาช่วยควบคุมเพลิงจนสามารถสงบลงได้ในช่วงสิ้นวัน

สาเหตุของเหตุการณ์

เชื่อกันว่าเพลิงไหม้เริ่มต้นขึ้นภายในอาคารหลักของคลังสินค้า S.E. Fireworks ในบริเวณพื้นที่ทำงานที่มีการเก็บพลุไว้ประมาณ 900 กิโลกรัม จากนั้นไฟได้ลุกลามออกไปยังตู้คอนเทนเนอร์ขนส่งสินค้า 2 ตู้ ซึ่งถูกนำมาใช้เก็บพลุอย่างผิดกฎหมาย และลุกลามไปยังส่วนอื่นๆ ของคอมเพล็กซ์ จนนำไปสู่การระเบิดครั้งใหญ่ของพลุและดอกไม้ไฟน้ำหนักรวมประมาณ 177 ตัน ซึ่งทำลายย่านที่พักอาศัยโดยรอบอย่างราบคาบ

ปัจจัยที่ทำให้ความเสียหายรุนแรงขึ้น

• การละเลยมาตรการความปลอดภัย: มีทฤษฎีว่าประตูหนีไฟภายในอาคารหลักถูกเปิดทิ้งไว้ ทำให้ไฟลุกลามได้รวดเร็วขึ้น
• การจัดเก็บผิดกฎหมาย: การใช้ตู้คอนเทนเนอร์เก็บพลุเพิ่มเติมโดยไม่ได้รับอนุญาต ทำให้ไม่มีการกั้นพื้นที่ด้วยคันดินหรือผนังป้องกัน ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงในการระเบิดต่อเนื่อง
• ผังเมืองและการขยายตัวของชุมชน: คลังสินค้า S.E. Fireworks เป็นโรงงานประเภทเดียวในเนเธอร์แลนด์ที่ตั้งอยู่ในย่านที่พักอาศัย แม้ว่าตอนก่อสร้างในปี 1977 จะอยู่นอกเมือง แต่ต่อมามีการสร้างบ้านพักสำหรับผู้มีรายได้น้อยล้อมรอบพื้นที่โรงงาน

ผลกระทบและความเสียหาย

แรงระเบิดทำลายพื้นที่ประมาณ 40 เฮกตาร์ (ประมาณ 0.4 ตารางกิโลเมตร) รอบคลังสินค้า บ้านเรือน 400 หลังถูกทำลายโดยสิ้นเชิง และอีก 1,500 หลังได้รับความเสียหาย ทำให้ประชาชน 1,250 คนต้องกลายเป็นคนไร้บ้าน มีการอพยพประชาชนกว่า 10,000 คน และมูลค่าความเสียหายรวมเกือบ 1 พันล้านกิลเดอร์ (ประมาณ 454 ล้านยูโร)

นอกจากนี้ รัฐบาลเนเธอร์แลนด์ยังแจ้งเตือนเรื่องการปนเปื้อนของแร่ใยหิน (Asbestos) ในอากาศ เนื่องจากไฟได้ลุกลามไปยังโรงเบียร์ Grolsch ที่อยู่ใกล้เคียงซึ่งมีหลังคาเป็นแร่ใยหิน ส่งผลให้โรงเบียร์ดังกล่าวต้องถูกรื้อถอนและย้ายไปสร้างใหม่ที่หมู่บ้าน Boekelo ในปี 2004

จำนวนผู้เสียชีวิตและผลกระทบทางสุขภาพ

จำนวนผู้เสียชีวิตอย่างเป็นทางการคือ 22 ราย อย่างไรก็ตาม ในปี 2005 สื่อเนเธอร์แลนด์รายงานว่ามีผู้เสียชีวิตรายที่ 23 ซึ่งเป็นหญิงวัย 26 ปีที่เสียชีวิตในโรงพยาบาลเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2000 แม้เธอจะได้รับบาดเจ็บเพียงเล็กน้อยในวันเกิดเหตุ แต่เธอประสบกับภาวะผิดปกติในการกินอาหาร (Eating disorder) ซึ่งแพทย์ระบุว่ามีความเชื่อมโยงโดยตรงกับเหตุการณ์ระเบิดครั้งนี้ ชื่อของเธอจึงถูกบรรจุไว้ในอนุสรณ์สถานร่วมกับเหยื่อรายอื่นๆ

ผลกระทบทางจิตวิทยา

การศึกษาในปี 2005 พบว่าผู้ประสบภัยที่ต้องย้ายที่อยู่อาศัยมีอัตราการเกิดปัญหาทางจิตวิทยาสูงกว่ากลุ่มควบคุมถึง 2 เท่า และผู้ที่ไม่ต้องย้ายที่อยู่อาศัยมีอัตราสูงกว่า 1 ใน 3 โดยพบอาการทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้ เช่น ความเหนื่อยล้า อาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ และปวดท้อง