เอียเล็ต ระบบการปกครองส่วนภูมิภาคของจักรวรรดิออตโตมัน

เอียเล็ต (ตุรกีออตโตมัน: ایالت, อ่านว่า ejaːˈlet แปลว่า 'จังหวัด') หรือที่รู้จักในชื่อ เบย์เลอร์เบย์ลิก (Beylerbeylik) หรือ ปาชาลิก (Pashalik) คือหน่วยการปกครองระดับสูงสุดของจักรวรรดิออตโตมัน ซึ่งใช้ในการบริหารจัดการดินแดนอันกว้างขวางของจักรวรรดิ

โครงสร้างการบริหารและลำดับชั้น

ในช่วงปี ค.ศ. 1453 จนถึงต้นศตวรรษที่ 19 รัฐบาลท้องถิ่นของออตโตมันมีโครงสร้างที่ค่อนข้างยืดหยุ่น โดยแบ่งดินแดนออกเป็นรัฐที่เรียกว่าเอียเล็ต ซึ่งมีผู้ปกครองสูงสุดคือ เบย์เลอร์เบย์ (Beylerbey) ซึ่งมีตำแหน่งเทียบเท่ากับดุ๊ก (Duke) ในภาษาอังกฤษ หรือ อามีร์ อัล-อุมารา (Amir al Umara) ในภาษาอาหรับ

เบย์เลอร์เบย์จะได้รับเครื่องหมายยศเป็น "ขนนกสามเส้น" (three tails) บนไม้เท้าพิธีการ โดยมีมหาเสนาบดี (Grand Vizier) เป็นผู้รับผิดชอบในการเสนอชื่อเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐทั้งในเมืองหลวงและในเอียเล็ตต่างๆ

การแบ่งหน่วยย่อย (Sanjaks)

เอียเล็ตจะถูกแบ่งย่อยออกเป็นเขตที่เรียกว่า ลีวา (Liva) หรือ ซันจัก (Sanjak) ซึ่งแต่ละเขตจะอยู่ภายใต้การดูแลของปาชา (Pasha) ที่มีเครื่องหมายยศขนนกหนึ่งเส้น โดยมีตำแหน่งเรียกว่า mira-lira หรือ sanjak-bey

ในแหล่งข้อมูลของชาวยุโรป มักเรียกหน่วยการปกครองเหล่านี้ว่า ปาชาลิก (Pashaliks) โดยปาชามีอำนาจเด็ดขาดในการปกครองจังหวัดของตน ทั้งในด้านการทหาร การคลัง ตำรวจ และกระบวนการยุติธรรมทางอาญา

คำศัพท์และการเรียกชื่อ

คำว่า eyalet มักถูกแปลว่า 'จังหวัด' หรือ 'เขตการปกครอง' อย่างไรก็ตาม ชื่อเรียกอาจเปลี่ยนแปลงไปตามยศของผู้ปกครอง เช่น:

• ปาชาลิก (Pashaliks): ปกครองโดยปาชา (Pasha)
• เบย์เลอร์เบย์ลิก (Beylerbeyliks): ปกครองโดยเบย์ (Bey) หรือเบย์เลอร์เบย์ (Beylerbey)
• กาปุดันลิก (Kapudanliks): ปกครองโดยกาปุดัน (Kapudan)

คำว่า 'เอียเล็ต' เริ่มถูกนำมาใช้เรียกหน่วยการปกครองที่ใหญ่ที่สุดแทนคำว่า beglerbegilik ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1590 และใช้ต่อเนื่องมาจนถึงปี ค.ศ. 1867

ประวัติและการขยายตัว

ระบบการแบ่งเขตการปกครองเริ่มต้นขึ้นในสมัยของ มูราดที่ 1 (Murad I) ประมาณปี ค.ศ. 1365 โดยแบ่งจักรวรรดิออกเป็นสองเบย์เลอร์เบย์ลิก คือ รูเมเลีย (Rumelia) และ อนาโตเลีย (Anatolia)

ต่อมาในสมัยของ บาเยซิดที่ 1 (Bayezid I) ในช่วงทศวรรษ 1390 ได้มีการจัดตั้งเอียเล็ตที่สามคือ รูม (Rûm Eyalet) โดยมีเมืองอามาสยา (Amasya) เป็นศูนย์กลาง

การขยายตัวในศตวรรษที่ 16

ศตวรรษที่ 16 เป็นช่วงที่มีการเพิ่มจำนวนเอียเล็ตมากที่สุด เนื่องจากการพิชิตดินแดนของ เซลิมที่ 1 (Selim I) และ สุเลย์มานที่ 1 (Süleyman I) ตัวอย่างการจัดตั้งเอียเล็ตที่สำคัญ ได้แก่:

• เอียเล็ตอียิปต์, ดามาสคัส, ดิยาร์เบกิร์ และเคอร์ดิสถาน: เพิ่มเข้ามาในช่วงปี ค.ศ. 1527
• เอียเล็ตแบกแดด และเออร์ซูรุม: จัดตั้งขึ้นเพื่อป้องกันชายแดนด้านอิหร่านหลังการรบใน ค.ศ. 1533–1536
• เอียเล็ตบูดิน (Budin): จัดตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1541 จากส่วนหนึ่งของอาณาจักรฮังการีเดิม
• เอียเล็ตหมู่เกาะ (Archipelago): จัดตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1533 โดยไฮเรดดิน บาร์บารอสซา (Hayreddin Barbarossa) เพื่อรวมเขตการปกครองชายฝั่งและเกาะในทะเลอีเจียน

ภายในปี ค.ศ. 1609 มีเอียเล็ตทั้งหมด 32 แห่ง ซึ่งบางแห่งเกิดจากการพิชิตดินแดน เช่น ตริโปลี ไซปรัส และตูนิส ในขณะที่บางแห่งเกิดจากการปรับโครงสร้างการบริหารภายใน

การสิ้นสุดของระบบเอียเล็ต

ระหว่างปี ค.ศ. 1861 ถึง 1866 จักรวรรดิออตโตมันได้ยกเลิกระบบเอียเล็ต และเปลี่ยนไปใช้ระบบ วิลายะต์ (Vilayets) ซึ่งเป็นจังหวัดที่มีโครงสร้างการบริหารที่ทันสมัยและรวมศูนย์อำนาจมากขึ้น เพื่อให้สอดคล้องกับการปฏิรูปการปกครองในยุคทันสมัย