ซันจัก เขตการปกครองของจักรวรรดิออตโตมัน
สรุปใจความสำคัญ
- ซันจัก (Sanjak) แปลว่า 'ธง' ในภาษาตุรกีออตโตมัน ซึ่งสะท้อนถึงการจัดกลุ่มทางทหารของชนเร่ร่อนในอดีต
- เป็นหน่วยการปกครองระดับที่สองของจักรวรรดิออตโตมัน โดยอยู่ภายใต้เอยาเล็ต (Eyalet) หรือวิลาเยต (Vilayet)
- ผู้ปกครองซันจักมีชื่อเรียกตามตำแหน่ง เช่น ซันจักเบย์ (Sanjak-bey) หรือมุตัสซาริฟ (Mutasarrif)
- ระบบซันจักถูกยกเลิกและเปลี่ยนเป็นระบบจังหวัด (il) ในสาธารณรัฐตุรกีช่วงทศวรรษ 1920
ซันจัก (Sanjak หรือ Sancak) เป็นคำในภาษาตุรกีออตโตมันที่แปลว่า "ธง" หรือ "แบนเนอร์" ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นชื่อเรียกหน่วยการปกครองทางบริหารของจักรวรรดิออตโตมัน โดยในบางครั้งจะถูกเรียกว่า ลีวา (Liva) ซึ่งเป็นคำแปลในภาษาอาหรับและเปอร์เซีย
ประวัติและการพัฒนา
การใช้ "ธง" หรือ "แบนเนอร์" เป็นสัญลักษณ์ในการจัดกลุ่มเป็นรูปแบบปกติของกลุ่มชนเร่ร่อนในทุ่งหญ้าสเตปป์ยูเรเซีย รวมถึงชาวตุรกีรุ่นแรก ชาวมองโกล และชาวแมนจู ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นชื่อเรียกหน่วยการปกครองระดับแรกในช่วงก่อตั้งจักรวรรดิออตโตมัน
เมื่อจักรวรรดิขยายตัวและมีการจัดตั้ง เอยาเล็ต (Eyalet) ซึ่งเป็นจังหวัดขนาดใหญ่ ซันจักจึงถูกปรับลดบทบาทลงมาเป็นหน่วยการปกครองระดับที่สอง (Second-level administrative division) และยังคงทำหน้าที่นี้ต่อไปแม้ว่าในศตวรรษที่ 19 จะมีการปฏิรูปตามแผน ทันซีมัต (Tanzimat) ซึ่งเปลี่ยนเอยาเล็ตให้เป็น วิลาเยต (Vilayet) ก็ตาม
โครงสร้างการบริหาร
โดยทั่วไป ซันจักจะถูกปกครองโดย เบย์ (Bey) หรือ ซันจักเบย์ (Sanjak-bey) อย่างไรก็ตาม หลังการปฏิรูปทันซีมัต การบริหารจัดการได้เปลี่ยนไป โดยบางเขตถูกดูแลโดย ไคมาคัม (Kaymakam) และบางเขตถูกดูแลโดย มุตัสซาริฟ (Mutasarrif) ซึ่งเขตที่ปกครองโดยมุตัสซาริฟจะถูกเรียกว่า มุตัสซาริฟลิก (Mutasarriflik)
ภายในซันจักจะแบ่งย่อยออกเป็นเขตที่เรียกว่า คาซา (Kaza) ซึ่งในระยะแรกถูกดูแลโดยผู้พิพากษาอิสลาม (Kadi) และมีความหมายเดียวกับ คาดิลุก (Kadiluk) จนกระทั่งการปฏิรูปในปี ค.ศ. 1864 ที่โอนหน้าที่การบริหารจัดการให้แก่ไคมาคัมแทน
ประเภทของซันจัก
ในยุคกลางของจักรวรรดิ รูปแบบของซันจักมีความหลากหลายตามสถานะทางการเมือง:
- เขตปกครองปกติ: เป็นเขตที่บริหารจัดการโดยส่วนกลางและมีการจัดสรรรายได้ผ่านระบบ ทิมาร์ (Timar) หรือการถือครองที่ดินเพื่อแลกกับการส่งกองกำลังทหาร (Sipahis)
- เขตปกครองของเจ้าท้องถิ่น: เช่น ในเขตดิยาร์เบกิร์ (Diyarbekir) ที่มีทั้งเขตปกครองแบบออตโตมันและเขตปกครองของเจ้าเมืองชาวเคิร์ด ซึ่งตำแหน่งผู้ปกครองจะสืบทอดทางสายเลือด
- เขตปกครองอิสระ: บางพื้นที่ถูกถือเป็นทรัพย์สินส่วนบุคคลของเจ้าเมืองและอยู่นอกระบบการปกครองส่วนภูมิภาค เช่น ในเขตวาน (Van) ที่ตระกูลข่านแห่งบิตลิส (Khans of Bitlis) ปกครองอย่างเป็นอิสระจนถึงศตวรรษที่ 19
การสิ้นสุดของระบบซันจัก
หลังจากจักรวรรดิออตโตมันล่มสลาย ระบบซันจักยังคงถูกนำมาใช้ในช่วงแรกของสาธารณรัฐตุรกี ก่อนที่จะถูกปรับโครงสร้างใหม่ให้เป็น จังหวัด (Turkish: il) ในช่วงทศวรรษ 1920
คำถามที่พบบ่อย
ซันจัก คืออะไร?
ซันจัก คือหน่วยการปกครองทางบริหารระดับรองของจักรวรรดิออตโตมัน ซึ่งเดิมมีรากศัพท์มาจากคำว่า 'ธง' เพื่อใช้ในการรวมกลุ่มทางทหารและบริหารจัดการดินแดน
ใครเป็นผู้ปกครองซันจัก?
โดยทั่วไปจะปกครองโดย 'ซันจักเบย์' (Sanjak-bey) แต่หลังการปฏิรูปทันซีมัต บางเขตอาจปกครองโดย 'มุตัสซาริฟ' (Mutasarrif) หรือ 'ไคมาคัม' (Kaymakam)
ซันจักแตกต่างจากเอยาเล็ตอย่างไร?
เอยาเล็ต (Eyalet) คือจังหวัดขนาดใหญ่ (ระดับที่หนึ่ง) ในขณะที่ซันจัก (Sanjak) คือเขตการปกครองที่ย่อยลงมา (ระดับที่สอง) ซึ่งรวมกลุ่มของคาซา (Kaza) หลายๆ แห่งเข้าด้วยกัน
ระบบซันจักสิ้นสุดลงเมื่อใด?
ระบบนี้ถูกนำมาใช้ในช่วงแรกของสาธารณรัฐตุรกี แต่ถูกแทนที่ด้วยระบบจังหวัด (il) ในช่วงทศวรรษ 1920