เขตมหานครเม็กซิโกซิตี

เขตมหานครเม็กซิโกซิตี (ภาษาสเปน: Zona metropolitana de la Ciudad de México) คือพื้นที่เมืองที่เกิดจากการรวมตัวกันของเมืองหลักและพื้นที่โดยรอบ (Conurbation) ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองเม็กซิโกซิตี ครอบคลุมพื้นที่ของตัวเมืองเม็กซิโกซิตีเอง รวมถึงเทศบาลอีก 45 แห่งในรัฐเม็กซิโก (State of Mexico) และรัฐอีดาลโก (Hidalgo)

บทบาททางเศรษฐกิจและประชากร

เขตมหานครแห่งนี้เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรมที่สำคัญที่สุดของประเทศเม็กซิโก แม้ว่าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา บทบาทด้านการผลิตในภาคอุตสาหกรรมจะลดลง แต่ยังคงรักษาความเป็นผู้นำทางเศรษฐกิจไว้ได้ด้วยการขยายตัวของกิจกรรมในภาคบริการ (Tertiary activities)

ในระดับภูมิภาค เขตมหานครเม็กซิโกซิตีถือเป็นหนึ่งในพื้นที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่สำคัญของลาตินอเมริกา โดยสร้างผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ได้ประมาณ 2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นร้อยละ 10 ของยอดรวมในภูมิภาค

จากข้อมูลในปี 2020 มีประชากรอาศัยอยู่ในเขตมหานครเม็กซิโกซิตีประมาณ 21,436,911 คน ทำให้เป็นเขตมหานครที่มีประชากรมากที่สุดในอเมริกาเหนือ โดยมีพื้นที่ครอบคลุม 7,866.1 ตารางกิโลเมตร และถูกล้อมรอบด้วยพื้นที่สูงซึ่งแยกออกจากเขตมหานครข้างเคียง กลายเป็นส่วนหนึ่งของเมกะโลโพลิส (Megalopolis) ของเม็กซิโก

นิยามและการพัฒนาทางผังเมือง

ปรากฏการณ์การรวมตัวของเมืองในเม็กซิโกเริ่มขึ้นอย่างชัดเจนในช่วงทศวรรษ 1940 โดยเม็กซิโกซิตีเป็นเขตมหานครแห่งแรกของประเทศ เมื่อพื้นที่เมืองขยายตัวเกินขอบเขตของเขตสหพันธ์ (Federal District) เข้าสู่เทศบาลเนาคัลปัน (Naucalpan) ในรัฐเม็กซิโก

การกำหนดขอบเขตอย่างเป็นทางการครั้งแรกเกิดขึ้นในปี 2004 โดยความร่วมมือระหว่างสภาประชากรแห่งชาติ (CONAPO), สถาบันสถิติและภูมิศาสตร์แห่งชาติ (INEGI) และกระทรวงการพัฒนาสังคม (SEDESOL) ซึ่งกำหนดให้เขต 16 เขตของเม็กซิโกซิตี และเทศบาล 59 แห่งในรัฐเม็กซิโกและรัฐอีดาลโก รวมกันเป็น "เขตมหานครหุบเขาเม็กซิโก" (Metropolitan Area of the Valley of Mexico)

ต่อมาในปี 2016 ได้มีการปฏิรูปทางการเมือง ทำให้เม็กซิโกซิตีเปลี่ยนสถานะจากเขตสหพันธ์มาเป็นเมืองที่เป็นสมาชิกของสหพันธรัฐเม็กซิโก และเป็นที่ตั้งของอำนาจอธิปไตยและเมืองหลวงของประเทศ โดยแบ่งการปกครองออกเป็น 16 เขต (demarcaciones territoriales) แทนที่ระบบเดิม

ในปี 2020 ได้มีการเปลี่ยนชื่อจาก "เขตมหานครหุบเขาเม็กซิโก" เป็น "เขตมหานครเม็กซิโกซิตี" เนื่องจากพื้นที่บางส่วนทางตอนเหนือของรัฐเม็กซิโกไม่ได้อยู่ในลุ่มน้ำเม็กซิโก (Basin of Mexico) และเพื่อเน้นย้ำว่ามีเม็กซิโกซิตีเป็นศูนย์กลาง

ภูมิศาสตร์และสิ่งแวดล้อม

เขตมหานครเม็กซิโกซิตีตั้งอยู่ในหุบเขาเม็กซิโก (Valley of Mexico) หรือหุบเขาอนาอูอัก (Valley of Anáhuac) ซึ่งมีพื้นที่ 9,560 ตารางกิโลเมตร และมีความสูงเฉลี่ย 2,240 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล

ในอดีต พื้นที่นี้เคยเป็นระบบทะเลสาบที่เชื่อมต่อกัน โดยมีทะเลสาบเท็กซ์โกโก (Lake Texcoco) เป็นทะเลสาบที่ใหญ่ที่สุด เมืองเม็กซิโกซิตีถูกสร้างขึ้นบนเกาะเทโนชติตลัน (Tenochtitlan) ท่ามกลางทะเลสาบแห่งนี้ อย่างไรก็ตาม หลังการพิชิตจักรวรรดิแอซเท็ก เขื่อนที่ป้องกันน้ำท่วมถูกทำลาย และทางการอาณานิคมได้เลือกที่จะระบายน้ำออกจากทะเลสาบ

ในปี 1900 ประธานาธิบดีปอร์ฟิริโอ ดิอาซ ได้เปิดตัวระบบระบายน้ำของหุบเขา (Valley's System of Drainage) เพื่อป้องกันน้ำท่วมและยับยั้งการขยายตัวของแหล่งน้ำ โดยเชื่อมต่อลุ่มน้ำหุบเขาเม็กซิโกเข้ากับลุ่มน้ำแม่น้ำโมกเตซูมาและแม่น้ำปานูโกในที่สุด ปัจจุบันร่องรอยของระบบทะเลสาบเดิมยังคงหลงเหลืออยู่ในเขตโซชิมิลโก (Xochimilco), ตลาอวัก (Tláhuac) และเทศบาลอาเตนโก (Atenco)

ลักษณะภูมิประเทศที่เป็นแอ่งกระทะ ล้อมรอบด้วยภูเขาทั้งสี่ด้านและมีทางออกเพียงทางเดียวทางทิศเหนือ ส่งผลให้มลพิษทางอากาศที่เกิดจากโรงงานอุตสาหกรรมกว่า 50,000 แห่ง และการจราจรที่หนาแน่นถูกกักเก็บไว้ในหุบเขา ไม่สามารถระบายออกไปได้โดยง่ายเนื่องจากกระแสลมที่อ่อน