ยุคจูแรสซิก ยุคทองของไดโนเสาร์และการเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยา

ยุคจูแรสซิก (Jurassic) เป็นช่วงเวลาทางธรณีวิทยาและระบบลำดับชั้นหินที่กินเวลาประมาณ 58.3 ล้านปี โดยเริ่มตั้งแต่สิ้นสุดยุคไทรแอสซิก (Triassic) เมื่อ 201.4 ล้านปีก่อน จนถึงจุดเริ่มต้นของยุคครีเทเชียส (Cretaceous) เมื่อ 143.1 ล้านปีก่อน ยุคนี้ถือเป็นช่วงกลางของมหายุคเมโซโซอิก (Mesozoic Era) และเป็นยุคที่ 8 ของบรมยุคแฟนเนอโรโซอิก (Phanerozoic Eon)

ชื่อของยุคนี้มีที่มาจากเทือกเขาจูรา (Jura Mountains) ซึ่งเป็นบริเวณที่พบชั้นหินปูนจากยุคนี้เป็นครั้งแรก การเริ่มต้นของยุคจูแรสซิกถูกกำหนดโดยเหตุการณ์การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในช่วงรอยต่อไทรแอสซิก-จูแรสซิก ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการปะทุของกลุ่มหินอัคนีขนาดใหญ่ในแอตแลนติกกลาง (Central Atlantic Magmatic Province - CAMP)

การเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยาและภูมิอากาศ

ในช่วงต้นของยุคจูแรสซิก มหาทวีปพันเจีย (Pangaea) เริ่มเกิดการแยกตัวออกเป็นแผ่นดินขนาดใหญ่สองส่วน คือ ลอเรเซีย (Laurasia) ทางตอนเหนือ และ กอนด์วานา (Gondwana) ทางตอนใต้

สภาพภูมิอากาศในยุคจูแรสซิกมีความอบอุ่นกว่าปัจจุบันมากและไม่มีพืดน้ำแข็งที่ขั้วโลก ส่งผลให้ป่าไม้สามารถเจริญเติบโตได้จนถึงบริเวณใกล้ขั้วโลก ในขณะที่พื้นที่บริเวณละติจูดต่ำมีลักษณะเป็นพื้นที่แห้งแล้งกว้างขวาง

วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต

สัตว์บกและไดโนเสาร์

สัตว์บกมีการเปลี่ยนผ่านจากยุคไทรแอสซิกที่เคยมีทั้งไดโนเสาร์และกลุ่ม pseudosuchian archosaurs ครองพื้นที่ แต่ในยุคจูแรสซิก ไดโนเสาร์ได้กลายเป็นกลุ่มสัตว์ที่ครองโลกอย่างเบ็ดเสร็จ นอกจากนี้ยังมีการปรากฏตัวของนกกลุ่มแรก (stem-group birds) ซึ่งวิวัฒนาการมาจากไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด (theropod dinosaurs)

สัตว์กลุ่มอื่นที่เริ่มปรากฏตัวในยุคนี้ ได้แก่ ปูยุคแรก, กบสมัยใหม่, ซาลาแมนเดอร์ และกิ้งก่า นอกจากนี้ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลุ่ม Mammaliaformes ซึ่งรอดพ้นจากการสูญพันธุ์ปลายยุคไทรแอสซิก ได้พัฒนาจนเกิดเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกลุ่ม crown group ในยุคจูแรสซิก

สัตว์น้ำและสัตว์ปีก

ในมหาสมุทรมีสัตว์เลื้อยคลานทะเลขนาดใหญ่ เช่น อิคธิโอซอร์ (ichthyosaurs) และ เพลสิโอซอร์ (plesiosaurs) ส่วนบนท้องฟ้ามี เทอโรซอร์ (pterosaurs) เป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังที่บินได้ซึ่งโดดเด่นที่สุด

นอกจากนี้ ฉลามและปลากระเบนสมัยใหม่เริ่มปรากฏตัวและมีความหลากหลายมากขึ้น รวมถึงปลาในกลุ่ม teleost fish ซึ่งเป็นกลุ่มปลาที่โดดเด่นที่สุดในปัจจุบัน ได้ปรากฏตัวขึ้นในช่วงปลายยุคจูแรสซิก

พืชพรรณ

พืชในยุคนี้ถูกครอบงำโดยเฟิร์นและพืชเมล็ดเปลือย (gymnosperms) รวมถึงสน (conifers) ซึ่งหลายกลุ่มที่พบในปัจจุบันมีต้นกำเนิดมาจากยุคนี้ รวมถึงกลุ่ม Bennettitales ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว

ประวัติการเรียกชื่อและลำดับชั้นหิน

คำว่า "Jurassic" มีต้นกำเนิดมาจากเทือกเขาจูรา บริเวณพรมแดนฝรั่งเศสและสวิตเซอร์แลนด์ ในปี ค.ศ. 1795 อเล็กซานเดอร์ ฟอน ฮุมโบลต์ (Alexander von Humboldt) นักธรรมชาติวิทยาชาวเยอรมัน พบว่าชั้นหินคาร์บอเนตในเทือกเขาจูรามีความแตกต่างจากหิน Muschelkalk ในเยอรมนีตอนใต้ แม้ว่าในตอนแรกเขาจะเข้าใจผิดว่าหินเหล่านี้เก่าแก่กว่าก็ตาม

ต่อมาในปี ค.ศ. 1829 อเล็กซานเดอร์ บรองนิอาร์ต (Alexandre Brongniart) ได้ใช้คำว่า terrains jurassiques ในหนังสือของเขาเพื่อเชื่อมโยงหินปูนในเทือกเขาจูรากับหินปูนในอังกฤษ ทำให้คำว่า "Jurassic" ถูกนำมาใช้เป็นทางการ

การแบ่งยุคย่อย

เลโอโปลด์ ฟอน บุค (Leopold von Buch) นักธรณีวิทยาชาวเยอรมัน ได้แบ่งยุคจูแรสซิกออกเป็น 3 ส่วนในปี ค.ศ. 1839 ได้แก่ จูแรสซิกตอนต้น (Black Jurassic), จูแรสซิกตอนกลาง (Brown Jurassic) และจูแรสซิกตอนปลาย (White Jurassic)

ในเวลาต่อมา นักวิทยาศาสตร์อย่าง อัลซิด ดอร์บินยี (Alcide d'Orbigny) และ อัลเบิร์ต ออปเปล (Albert Oppel) ได้พัฒนาระบบการแบ่งช่วงเวลาโดยใช้ฟอสซิลแอมโมไนต์ (ammonites) เป็นดัชนีในการระบุอายุของชั้นหิน ซึ่งเป็นรากฐานของการแบ่งยุคในปัจจุบัน

การแบ่งช่วงเวลาทางธรณีวิทยา

ยุคจูแรสซิกถูกแบ่งออกเป็น 3 ยุคย่อย (Epochs) และ 3 ชุดหิน (Series) ได้แก่:

• จูแรสซิกตอนต้น (Early Jurassic / Lower Jurassic)
• จูแรสซิกตอนกลาง (Middle Jurassic)
• จูแรสซิกตอนปลาย (Late Jurassic / Upper Jurassic)

ในการกำหนดขอบเขตทางธรณีวิทยา คณะกรรมการระหว่างประเทศว่าด้วยลำดับชั้นหิน (International Commission on Stratigraphy - ICS) จะใช้จุดอ้างอิงมาตรฐานโลก (Global Boundary Stratotype Section and Point - GSSP) เพื่อระบุจุดเริ่มต้นของแต่ละช่วงเวลาอย่างแม่นยำ