มะเร็งปากและคอหอย (Oropharyngeal Cancer) อาการ สาเหตุ และการรักษา

สรุปใจความสำคัญ

มะเร็งปากและคอหอยสามารถแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก คือ ชนิดที่เกิดจากเชื้อ HPV และชนิดที่เกิดจากพฤติกรรม เช่น การสูบบุหรี่และดื่มแอลกอฮอล์
การฉีดวัคซีน HPV สามารถป้องกันมะเร็งปากและคอหอยชนิด HPV-positive ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง
อาการเริ่มแรกที่สำคัญคือการเจ็บคอเรื้อรัง (นานกว่า 2 สัปดาห์) และการมีก้อนที่คอหรือในลำคอ

มะเร็งปากและคอหอย หรือที่รู้จักกันในชื่อ มะเร็งสความัสเซลล์ของปากและคอหอย (Oropharyngeal Squamous Cell Carcinoma) และมะเร็งทอนซิล เป็นโรคที่เกิดจากเซลล์ที่ผิดปกติซึ่งมีความสามารถในการเจริญเติบโตในบริเวณท้องถิ่นและแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกาย โดยพบได้ในช่องปากและเนื้อเยื่อของลำคอส่วนที่เรียกว่า คอหอยส่วนปาก (Oropharynx) ซึ่งรวมถึงโคนลิ้น ทอนซิล เพดานอ่อน และผนังคอหอย

ภาพมะเร็งปากและคอหอยที่เกี่ยวข้องกับเชื้อ HPV ภายใต้กล้องจุลทรรศน์ โดยมีการย้อมสีเพื่อแสดงการมีอยู่ของไวรัส

ประเภทของมะเร็งปากและคอหอย

มะเร็งปากและคอหอยสามารถแบ่งออกเป็นสองประเภทหลักตามสาเหตุ:

มะเร็งปากและคอหอยชนิด HPV-positive: เกิดจากการติดเชื้อไวรัสฮิวแมนปาปิลโลมา (Human Papillomavirus - HPV) ในช่องปาก
มะเร็งปากและคอหอยชนิด HPV-negative: มีความเชื่อมโยงกับการดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ หรือทั้งสองอย่าง

อาการและสัญญาณเตือน

หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้เป็นเวลานาน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย:

เจ็บคอเรื้อรังนานกว่า 2 สัปดาห์
เจ็บคอหรือกลืนลำบาก
น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ
เสียงเปลี่ยน (เช่น เสียงแหบ)
ปวดหู
มีก้อนเนื้อในลำคอหรือในปาก
มีก้อนที่คอ
ปวดตื้อๆ บริเวณหลังกระดูกหน้าอก (Sternum)
ไอเรื้อรัง
มีปัญหาในการหายใจ

ปัจจัยเสี่ยง

ปัจจัยเสี่ยงหลัก

การมีเพศสัมพันธ์ทางปาก (Oral Sex) หรือการจูบแบบเปิดปากกับผู้ที่มีการติดเชื้อ HPV ซึ่งมีหลายสายพันธุ์ที่ก่อมะเร็ง
การสูบบุหรี่และการเคี้ยวหมากฝรั่งยาสูบ
การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก

ปัจจัยเสี่ยงรอง

การรับประทานผักและผลไม้น้อย
การเคี้ยวหมาก (Betel Quid) ซึ่งเป็นที่นิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การสูบกัญชา
การสัมผัสแร่ใยหิน (Asbestos)
การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมบางประการ เช่น การกลายพันธุ์ของ P53 และ CDKN2A (p16)
ภาวะโภชนาการบกพร่อง
กลุ่มอาการพลัมเมอร์-วินสัน (Plummer–Vinson syndrome)

รอยโรคก่อนมะเร็ง (Precancerous Lesions)

รอยโรคที่อาจพัฒนาเป็นมะเร็งได้ แบ่งตามระดับความเสี่ยงดังนี้:

ความเสี่ยงสูง: Erythroplakia, Speckled erythroplakia, Chronic hyperplastic candidiasis
ความเสี่ยงปานกลาง: Oral submucosal fibrosis, Syphilitic glossitis, Sideropenic dysphagia
ความเสี่ยงต่ำ: Oral lichen planus, Discoid lupus erythematosus, Discoid keratosis congenita

พยาธิสรีรวิทยาและการแพร่กระจาย

มะเร็งสามารถแพร่กระจายได้ 3 ทางหลัก:

การรุกรานเนื้อเยื่อปกติที่อยู่รอบๆ
การแพร่กระจายผ่านระบบน้ำเหลืองไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย
การแพร่กระจายผ่านหลอดเลือดดำและหลอดเลือดฝอยไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกาย

การวินิจฉัยและการแบ่งระยะของโรค

กระบวนการวินิจฉัยมะเร็งปากและคอหอยผ่านการตรวจชิ้นเนื้อ

การวินิจฉัยทำได้โดยการตัดชิ้นเนื้อ (Biopsy) จากบริเวณที่ผิดปกติในคอหอยส่วนปากเพื่อนำไปตรวจทางพยาธิวิทยา

ระยะของมะเร็ง (Stages)

ระยะ	รายละเอียด
ระยะ 0 (Carcinoma in situ)	พบเซลล์ผิดปกติในชั้นเยื่อบุของคอหอยส่วนปาก แต่ยังไม่แพร่กระจาย
ระยะ 1	ก้อนมะเร็งมีขนาด 20 มม. หรือเล็กกว่า และยังไม่แพร่กระจายออกนอกคอหอยส่วนปาก
ระยะ 2	ก้อนมะเร็งมีขนาดใหญ่กว่า 20 มม. แต่ไม่เกิน 40 มม. และยังไม่แพร่กระจายออกนอกคอหอยส่วนปาก
ระยะ 3	ก้อนมะเร็งใหญ่กว่า 40 มม. หรือแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองเพียงข้างเดียวในคอ (ขนาดไม่เกิน 30 มม.)
ระยะ 4A	แพร่กระจายไปยังเนื้อเยื่อใกล้เคียง เช่น กล่องเสียง เพดานปาก ขากรรไกร หรือกล้ามเนื้อลิ้น หรือแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองขนาด 30-60 มม.
ระยะ 4B	ล้อมรอบหลอดเลือดแดงหลักในคอ หรือแพร่กระจายไปยังกระดูกขากรรไกร กะโหลกศีรษะ หรือส่วนบนของลำคอหลังจมูก
ระยะ 4C	มะเร็งแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกาย (ระยะแพร่กระจาย)

การป้องกันและการพยากรณ์โรค

การพยากรณ์โรคมะเร็งปากและคอหอย — ปัจจัยที่มีผลต่อการพยากรณ์โรคและการรอดชีวิต

สำหรับการป้องกันมะเร็งชนิด HPV-positive สามารถทำได้โดยการฉีดวัคซีน HPV ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงกว่า 90% ในการป้องกันการติดเชื้อ HPV สายพันธุ์ที่ระบุในวัคซีน ส่วนการป้องกันมะเร็งชนิด HPV-negative ควรเน้นที่การลดความเสี่ยงจากการเคี้ยวหมาก การดื่มแอลกอฮอล์ และการสูบบุหรี่

โดยทั่วไป ผู้ป่วยมะเร็งปากและคอหอยชนิด HPV-positive มักจะมีอัตราการรอดชีวิตที่สูงกว่าชนิด HPV-negative

คำถามที่พบบ่อย

มะเร็งปากและคอหอยแตกต่างจากมะเร็งช่องปากทั่วไปอย่างไร?

มะเร็งปากและคอหอยเน้นที่บริเวณคอหอยส่วนปาก (Oropharynx) ซึ่งรวมถึงโคนลิ้น ทอนซิล และเพดานอ่อน ในขณะที่มะเร็งช่องปากทั่วไปอาจครอบคลุมถึงริมฝีปาก ลิ้นส่วนหน้า และกระพุ้งแก้ม

เชื้อ HPV มีส่วนทำให้เกิดมะเร็งปากและคอหอยได้อย่างไร?

เชื้อ HPV บางสายพันธุ์เป็นสารก่อมะเร็ง (Carcinogenic) ซึ่งสามารถติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ทางปากหรือการจูบ และเข้าไปเปลี่ยนแปลงเซลล์ในบริเวณคอหอยจนกลายเป็นมะเร็ง

การรักษามะเร็งปากและคอหอยทำได้อย่างไร?

การรักษาขึ้นอยู่กับระยะของโรค โดยทั่วไปจะประกอบด้วยการผ่าตัด การใช้เคมีบำบัด (Chemotherapy) และการฉายรังสี (Radiation Therapy) หรือใช้ร่วมกันหลายวิธี