Pan-Turkism แนวคิดการรวมกลุ่มของชาวเติร์กทั่วโลก

Pan-Turkism (ภาษาตุรกี: Pan-Türkizm) หรือ Turkism (ภาษาตุรกี: Türkçülük หรือ Türkizm) คือขบวนการทางการเมืองที่เกิดขึ้นในช่วงทศวรรษ 1880 ในกลุ่มปัญญาชนชาวเติร์กที่อาศัยอยู่ในภูมิภาคคาซาน (ตาตาร์สถาน) ของรัสเซีย, คอเคซัสใต้ (อาเซอร์ไบจานในปัจจุบัน) และจักรวรรดิออตโตมัน (ตุรกีในปัจจุบัน) โดยมีเป้าหมายหลักคือการรวมกลุ่มทางวัฒนธรรมและการเมืองของกลุ่มชนชาติเติร์กทั้งหมดเข้าด้วยกัน

ความแตกต่างระหว่าง Pan-Turkism และ Turanism

แม้ว่าคำว่า Turanism จะมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด แต่เป็นคำที่มีความหมายกว้างกว่า เนื่องจาก Pan-Turkism มุ่งเน้นเฉพาะกลุ่มชนชาติเติร์กเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ นักวิจัยและนักการเมืองที่ยึดถืออุดมการณ์นี้มักใช้ทั้งสองคำสลับกันในวรรณกรรมและแหล่งข้อมูลต่างๆ

จุดเริ่มต้นและพัฒนาการทางประวัติศาสตร์

บทบาทของกลุ่ม Jadid

ในปี 1804 Ghabdennasir Qursawi นักเทววิทยาชาวตาตาร์ได้เขียนบทความเรียกร้องให้มีการปรับปรุงอิสลามให้ทันสมัย ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้งขบวนการ Jadid ในปี 1843 ที่เมืองคาซาน กลุ่ม Jadid สนับสนุนการคิดเชิงวิพากษ์ การศึกษา ความเท่าเทียมทางเพศ และความเปิดกว้างต่อมรดกทางวัฒนธรรมของยุโรป โดยเน้นย้ำถึงอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของชาวเติร์กมากกว่าอัตลักษณ์ทางศาสนา

การแพร่ขยายสู่จักรวรรดิออตโตมัน

หลังปี 1907 ผู้สนับสนุนการรวมกลุ่มชาวเติร์กจำนวนมากได้อพยพไปยังจักรวรรดิออตโตมัน ยูซุฟ อักชูรา (Yusuf Akçura) ได้เผยแพร่ผลงานชื่อ "Three Types of Policy" ในปี 1904 ซึ่งถือเป็นแถลงการณ์ฉบับแรกของชาตินิยม Pan-Turkic โดยเขาโต้แย้งว่าการรวมกลุ่มเหนือชาติพันธุ์แบบที่ออตโตมันพยายามทำนั้นไม่เป็นจริง และเสนอให้สร้างรัฐชาติเติร์กที่มุ่งเน้นไปยังเอเชียกลางแทนที่คาบสมุทรบอลข่านและยุโรปตะวันออก

การเปลี่ยนแปลงสู่รัฐชาติสมัยใหม่

เมื่อคณะกรรมการสหภาพและความก้าวหน้า (Committee of Union and Progress) ก้าวขึ้นสู่อำนาจในปี 1908 จักรวรรดิออตโตมันได้เปลี่ยนมาใช้อุดมการณ์ชาตินิยมมากขึ้น แทนที่อุดมการณ์ทางศาสนาอิสลามที่เคยใช้มาตั้งแต่ศตวรรษที่ 16

หลังการล่มสลายของจักรวรรดิออตโตมัน มุสตาฟา เคมาล อตาเติร์ก (Mustafa Kemal Atatürk) ผู้นำผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกี ได้ปรับเปลี่ยนแนวคิด Pan-Turkic ที่เป็นอุดมคติ ให้กลายเป็นชาตินิยมที่มุ่งเน้นการรักษาความมั่นคงของแกนกลางในอนาโตเลียแทน เพื่อให้สอดคล้องกับความเป็นจริงทางการเมืองในขณะนั้น

อิทธิพลในปัจจุบัน

แนวคิด Pan-Turkic และขบวนการรวมกลุ่มกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งในประเทศแถบเอเชียกลางและประเทศอื่นๆ ที่พูดภาษาตระกูลเติร์ก หลังจากที่สหภาพโซเวียตล่มสลาย ซึ่งส่งผลให้เกิดความร่วมมือทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจที่แน่นแฟ้นยิ่งขึ้นในปัจจุบัน