ขั้นตอนการเกิดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ 10 ขั้นตอน

ขั้นตอนการเกิดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ 10 ขั้นตอน (Ten Stages of Genocide) คือแบบจำลองเชิงนโยบายและเครื่องมือทางวิชาการที่พัฒนาขึ้นโดย เกรกอรี สแตนตัน (Gregory Stanton) นักกฎหมายชาวอเมริกันและผู้ก่อตั้งองค์กร Genocide Watch ในปี ค.ศ. 1987 แบบจำลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กระบวนการที่นำไปสู่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ และเสนอแนวทางในการดำเนินมาตรการป้องกันที่เหมาะสม

สแตนตันสร้างแบบจำลองนี้จากการวิเคราะห์เหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์หลายครั้งในประวัติศาสตร์ เช่น การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวอาร์เมเนีย, เหตุการณ์โฮโลคอสต์ (Holocaust), การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในกัมพูชา, รวันดา, ดาร์ฟูร์, เมียนมา และบอสเนีย โดยชี้ให้เห็นว่ากระบวนการเหล่านี้มีรูปแบบร่วมกันที่สามารถคาดการณ์ได้ แม้ว่าขั้นตอนต่างๆ จะไม่ได้เกิดขึ้นตามลำดับเส้นตรงเสมอไป และบางขั้นตอนอาจเกิดขึ้นพร้อมกันได้

ประวัติและการพัฒนาแบบจำลอง

สแตนตันพัฒนาแบบจำลองนี้หลังจากที่เขาได้บริหารโครงการบรรเทาทุกข์ในกรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา เมื่อปี ค.ศ. 1980 และได้นำเสนอเป็นครั้งแรกในการบรรยาย Faulds Lecture ที่วิทยาลัยวอร์เรน วิลสัน ในปี ค.ศ. 1987

ในระยะแรก แบบจำลองนี้ประกอบด้วย 8 ขั้นตอน ต่อมาในปี ค.ศ. 2012 สแตนตันได้เพิ่มขั้นตอน การเลือกปฏิบัติ (Discrimination) และ การประหัตประหาร (Persecution) เข้าไปเพื่อให้ครอบคลุมกระบวนการที่เกิดขึ้นจริงได้ดียิ่งขึ้น

ในปี ค.ศ. 1996 สแตนตันได้นำเสนอเอกสารสรุปเรื่อง "8 ขั้นตอนของการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์" ต่อกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา โดยเสนอว่าการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์เป็นสิ่งที่ "คาดการณ์ได้แต่ไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้" (predictable but not inexorable) และสามารถยับยั้งได้ด้วยมาตรการป้องกัน เช่น การทูต หรือในกรณีสุดท้ายคือการแทรกแซงทางทหารโดยรัฐบาลสหรัฐฯ หรือนาโต (NATO)

รายละเอียด 10 ขั้นตอนของการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

แบบจำลองของสแตนตันอธิบายกระบวนการที่กลุ่มผู้มีอำนาจใช้เพื่อสร้างความชอบธรรมในการทำลายล้างกลุ่มเป้าหมาย ดังนี้:

1. การแบ่งแยก (Classification): การแบ่งผู้คนออกเป็นกลุ่ม "พวกเรา" และ "พวกเข" โดยใช้ความแตกต่างทางชาติพันธุ์ ศาสนา หรือสัญชาติ
2. การสร้างสัญลักษณ์ (Symbolization): การกำหนดชื่อหรือสัญลักษณ์เพื่อระบุตัวตนของกลุ่มที่ถูกแบ่งแยก เช่น การบังคับให้ชาวเยิวติดดาวสีเหลืองในสมัยนาซี
3. การเลือกปฏิบัติ (Discrimination): การใช้กฎหมายหรือนโยบายเพื่อจำกัดสิทธิของกลุ่มเป้าหมาย ทำให้กลายเป็นพลเมืองชั้นสอง
4. การลดทอนความเป็นมนุษย์ (Dehumanization): การใช้โฆษณาชวนเชื่อเพื่อเปรียบเทียบกลุ่มเป้าหมายกับสัตว์หรือสิ่งสกปรก (เช่น หนู หรือ แมลงสาบ) เพื่อให้ผู้กระทำไม่รู้สึกผิดในการฆ่า
5. การจัดตั้ง (Organization): การสร้างกลุ่มติดอาวุธหรือหน่วยงานรัฐเพื่อวางแผนและดำเนินการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์
6. การแบ่งขั้ว (Polarization): การใช้กลุ่มหัวรุนแรงโจมตีกลุ่มสายกลาง เพื่อให้สังคมแตกแยกและไม่สามารถรวมตัวกันปกป้องกลุ่มเป้าหมายได้
7. การเตรียมการ (Preparation): การวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ การระบุตัวตนเหยื่อ และการระดมการสนับสนุนเพื่อเริ่มการโจมตี
8. การประหัตประหาร (Persecution): การแยกกลุ่มเป้าหมายออกจากสังคม การกักขัง หรือการทำให้กลายเป็นคนไร้รัฐ เพื่อให้ง่ายต่อการกำจัด
9. การสังหาร (Extermination): การฆ่าสมาชิกของกลุ่มเป้าหมายอย่างเป็นระบบ รวมถึงการทำลายสภาพความเป็นอยู่ การป้องกันการเกิด หรือการลักพาตัวเด็ก
10. การปฏิเสธ (Denial): ขั้นตอนที่เกิดขึ้นทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ โดยผู้กระทำจะปฏิเสธว่าไม่มีการฆ่าเกิดขึ้น หรือพยายามทำลายหลักฐานเพื่อหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบ

การวิเคราะห์และข้อวิจารณ์

แบบจำลองนี้ถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายในการศึกษาเปรียบเทียบเรื่องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ทั้งในระดับมหาวิทยาลัยและพิพิธภัณฑ์ เช่น พิพิธภัณฑ์โฮโลคอสต์และสิทธิมนุษยชนในดัลลัส (Dallas Holocaust and Human Rights Museum) โดยมีพื้นฐานมาจากทฤษฎีโครงสร้างนิยมของ ฌอง เพียเจต์ (Jean Piaget) และ โนม ชอมสกี (Noam Chomsky) เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของการรับรู้และภาษาในมนุษย์

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางท่าน เช่น เฮนรี เธเรียลต์ (Henry Theriault) แย้งว่าแบบจำลองนี้มีข้อบกพร่องในการมองว่า "การปฏิเสธ" เป็นขั้นตอนสุดท้ายหรือขั้นตอนที่แยกขาดจากกัน โดยเขามองว่าการปฏิเสธเป็นเพียงกลยุทธ์ทางวาทกรรมที่สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกช่วงเวลา และอาจถูกแทนที่ด้วยการทำให้เหยื่อกลายเป็นคนชายขอบอย่างถาวรหรือการลบตัวตนของเหยื่อออกไปจากประวัติศาสตร์