วลี 'หิมะผิดประเภท' (The wrong type of snow) สัญลักษณ์แห่งการแก้ตัวในวัฒนธรรมอังกฤษ

"The wrong type of snow" หรือ "the wrong kind of snow" (หิมะผิดประเภท) เป็นวลีที่เกิดขึ้นในสื่อมวลชนของสหราชอาณาจักรเมื่อปี ค.ศ. 1991 หลังจากเกิดเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรงที่ส่งผลกระทบอย่างหนักต่อการให้บริการของ British Rail (การรถไฟอังกฤษ) วลีนี้ได้กลายเป็นคำแสลงหรือคำเปรียบเปรยในวัฒนธรรมอังกฤษที่ใช้เรียกการแก้ตัวที่ฟังไม่ขึ้น การใช้คำที่กำกวมเพื่อเลี่ยงความรับผิดชอบ หรือข้ออ้างที่ไร้สาระ

ที่มาของวลี

วลีนี้มีจุดเริ่มต้นจากการสัมภาษณ์ของ James Naughtie ในรายการ Today Programme ทางสถานีวิทยุ BBC Radio 4 เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1991 โดย Terry Worrall ผู้อำนวยการฝ่ายปฏิบัติการของ British Rail ได้ถูกถามถึงผลกระทบจากหิมะที่ตกหนักผิดปกติในฤดูหนาวปีนั้น

Worrall พยายามอธิบายว่าปัญหาที่เกิดขึ้นเกิดจาก "ประเภทของหิมะที่พบได้ยากในสหราชอาณาจักร" ซึ่งทำให้ Naughtie ตอบกลับด้วยความประชดประชันว่า "โอ้ ผมเข้าใจแล้ว มันคือหิมะผิดประเภทสินะ" (Oh, I see, it was the wrong kind of snow) แม้ว่า Worrall จะพยายามแย้งว่า "ไม่ใช่ แต่มันเป็นหิมะคนละประเภทกัน" แต่การโต้ตอบนี้ถูกนำไปพาดหัวข่าวในหนังสือพิมพ์ London Evening Standard ว่า "British Rail โทษหิมะผิดประเภท" และถูกแพร่กระจายอย่างรวดเร็วในสื่อแขนงอื่น ๆ

ข้อเท็จจริงทางเทคนิคเบื้องหลังเหตุการณ์

แม้ว่าในมุมมองของสาธารณชนจะมองว่าเป็นข้ออ้างที่ไร้สาระ แต่ในทางเทคนิคแล้ว หิมะที่ตกในปี 1991 มีลักษณะเฉพาะที่สร้างปัญหาให้กับการรถไฟจริง ๆ ดังนี้:

• ลักษณะของหิมะ: หิมะมีความนุ่มและละเอียดเป็นผง (Powdery snow) ซึ่งลึกเกินกว่าที่รถกวาดหิมะ (Snowploughs) จะจัดการได้ และจำเป็นต้องใช้เครื่องเป่าหิมะ (Snowblowers) แทน
• ความเสียหายต่อระบบไฟฟ้า: หิมะละเอียดเหล่านี้เล็ดลอดเข้าไปในระบบไฟฟ้า ทำให้เกิดไฟฟ้าลัดวงจรและสร้างความเสียหายต่อมอเตอร์ขับเคลื่อน (Traction motors) ของรถไฟ
• การดูดหิมะเข้าเครื่อง: รถไฟไฟฟ้าหลายรุ่นมีพัดลมระบายความร้อนและช่องรับอากาศที่หันลงด้านล่าง ซึ่งทำให้เครื่องดูดหิมะผงเหล่านี้เข้าไปในระบบมากขึ้น
• ปัญหาเชิงกล: หิมะถูกอัดแน่นเข้าไปในกลไกประตูเลื่อนและจุดสับราง ทำให้ระบบทำงานล้มเหลว รวมถึงอุณหภูมิที่ต่ำมากส่งผลกระทบต่อการรับกระแสไฟฟ้าจากรางที่สาม (Third rail)

เหตุการณ์นี้ส่งผลให้ต้องนำรถไฟดีเซลมาวิ่งแทนในหลายเส้นทาง มีการประกาศตารางเวลาฉุกเฉิน และเกิดความล่าช้าอย่างรุนแรงในบางกรณีถึง 8 ชั่วโมง โดยความวุ่นวายนี้กินเวลานานกว่าหนึ่งสัปดาห์

การนำไปใช้และวิวัฒนาการทางภาษา

หลังจากเหตุการณ์ในปี 1991 วลี "the wrong type of snow" ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสำนวนภาษาอังกฤษแบบบริติช และถูกจัดให้เป็น Snowclone (รูปแบบวลีที่สามารถนำไปดัดแปลงใช้กับสถานการณ์อื่นได้) โดยสื่อมวลชนมักนำมาใช้ล้อเลียนเมื่อเกิดเหตุการณ์รถไฟล่าช้าจากสภาพอากาศ เช่น:

• ปี 2009: เมื่อรถไฟ Eurostar ขัดข้องในอุโมงค์ช่องแคบอังกฤษ สื่อรายงานว่าเป็นเพราะ "หิมะปุยผิดประเภท" (wrong type of fluffy snow)
• ปี 2014: หลังเหตุการณ์ทางรถไฟที่ Dawlish ถูกทำลายโดยพายุ สื่อตีพิมพ์การ์ตูนล้อเลียนว่า "รถไฟยกเลิก - สาหร่ายผิดประเภท" (Wrong sort of seaweed)
• ปี 2016: หนังสือพิมพ์ The Guardian พาดหัวข่าวกรณีรถไฟ Southeastern ล่าช้าเพราะแสงแดดจัดว่า "แสงแดดผิดประเภททำให้รถไฟล่าช้า" (Wrong kind of sunlight)

นัยสำคัญทางสังคมและวัฒนธรรม

ความนิยมของวลีนี้สะท้อนถึงความผิดหวังของชาวอังกฤษต่อโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ และการเสื่อมถอยของความภาคภูมิใจในระบบรถไฟที่เคยรุ่งเรืองในอดีต นอกจากนี้ ในทางนิเทศศาสตร์ วลีนี้ยังถูกยกเป็นตัวอย่างของ "การสื่อสารองค์กรที่ล้มเหลว" เนื่องจากความพยายามอธิบายปัญหาทางเทคนิคที่ซับซ้อนด้วยคำพูดที่เรียบง่ายเกินไป จนกลายเป็นช่องโหว่ให้ถูกนำไปล้อเลียนและกลายเป็นสัญลักษณ์ของ "ข้ออ้างที่อ่อนแอ" ในที่สุด

สำนวนที่คล้ายคลึงกันในวัฒนธรรมอื่น

ในวัฒนธรรมรัสเซีย มีวลีที่คล้ายกันคือ "гранаты не той системы" (ระเบิดมือผิดระบบ) ซึ่งใช้เป็นคำประชดประชันเมื่อมีการยกข้ออ้างเล็กน้อยเพื่ออธิบายความล้มเหลวในการทำงาน โดยมีที่มาจากภาพยนตร์โซเวียตเรื่อง White Sun of the Desert (1970)